Het Chinese schimmenspel rond verzekeraar Vivat

Het Chinese verzekeringsbedrijf Anbang heeft in korte tijd zijn greep op het Nederlandse Vivat versterkt. Dat ging gepaard met een felle machtsstrijd die vooral draaide om zeggenschap en geld, blijkt uit een reconstructie van de overname.

Soms is het beter om niet achterom te kijken. Omdat het niet fraai is wat je daar ziet en toch door moet samen. De herinnering zal allicht slijten, het vertrouwen komt heus terug. Voor verzekeraar Vivat, het vroegere Reaal, en zijn nieuwe Chinese eigenaar Anbang is nu zo’n moment aangebroken. Vanaf nu moet alles beter gaan.

Vivat maakte vandaag bekend dat Xiao Wei Wu, Lan Tang en Feng Zhang, de drie Chinese leden van de raad van bestuur, vanaf nu ook zijn opgenomen in de directies van de schade- en levensverzekeringstakken van het bedrijf. Een administratieve mededeling, maar één waar een felle machtsstrijd aan voorafgegaan is. Datzelfde geldt voor de kapitaalstorting die Anbang vrijdag deed op de bankrekening van Vivat. De 1,35 miljard euro die Anbang bij de overname in juli beloofde, werden precies binnen de termijn overgemaakt, maar niet van harte.

Destijds was Anbang de redder in nood. De onbekende, jonge Chinese verzekeraar meldde zich eind vorig jaar bij het ministerie van Financiën. De staat had tot dan toe zonder succes geprobeerd de verzekeringstak van het in 2013 genationaliseerde SNS Reaal te verkopen. Alle belangstellenden, waaronder ASR, waren teruggedeinsd voor de slechte financiële gezondheid van Reaal, dat met zes miljoen polishouders en 4.000 werknemers een van de grootste verzekeraars van Nederland is. Zonder Anbang zou het waarschijnlijk slecht zijn afgelopen met Reaal.

Verkoopprijs 1 euro

Dan maar met een partij in zee waarover nauwelijks openbare informatie bestaat. Het in 2004 opgerichte Anbang heeft twintig miljoen polishouders, publiceert geen jaarverslagen en geeft geen openheid over zijn financiers. Anbang weet de verkoopprijs van Reaal omlaag te onderhandelen naar 1 euro op voorwaarde dat het 1,35 miljard euro aan kapitaal investeert om de buffers van Reaal te versterken. Gerard van Olphen, de bij de nationalisatie aangestelde topman van SNS Reaal, gaat op verzoek van Anbang en Financiën mee met de verzekeringstak, in het belang van de continuïteit.

Nog geen twee maanden later staat Van Olphen op straat. Oorzaak is een conflict met Anbangs oprichter en bestuursvoorzitter Wu Xiaohui, in de financiële wereld kortweg bekend als ‘chairman Wu’ (niet te verwarren met Vivat-bestuurslid Xia Wei Wu). Geen van de betrokkenen wil iets over de ruzie kwijt. Vivat geeft geen commentaar, Anbang reageert niet op contactverzoeken en Van Olphen is gebonden aan een geheimhoudingsplicht.

Onderzoek van deze krant wijst uit dat de confrontatie verder ging dan de botsing der culturen die er in veel commentaren van is gemaakt. Het ging vooral om geld en zeggenschap, blijkt uit gesprekken met ingewijden, die vanwege de gevoeligheid van het onderwerp anoniem willen blijven.

Culturele fricties in de dagelijkse omgang waren er zeker. Het gebeurde dat Van Olphen om zes uur ’s avonds te horen kreeg dat hij de volgende ochtend om negen uur verwacht werd in New York. Bij bestuursvergaderingen bespraken de drie Chinezen op de gang wat ze wilden bereiken en brachten dat dan als een meerderheidsbesluit ter tafel, terwijl het in Nederland gebruikelijk is consensus te zoeken. Vergaderen vonden de Chinezen sowieso een overschat fenomeen. Liever bespraken ze de dingen één op één.

Vervelend allemaal, maar toch ook zaken waar mensen op dit niveau met elkaar uit moeten kunnen komen.

Wantrouwen

Het grote probleem lag bij de kapitaalinjectie en de managementstructuur. Het bedrag van 1,35 miljard werd vastgesteld in juni, op basis van de prestaties van de verzekeraar in de maand mei. Later verbeterde de financiële gezondheid, waardoor er zo’n 250 tot 300 miljoen euro minder kapitaal nodig was om aan de minimumeisen van toezichthouder De Nederlandsche Bank te voldoen. Maar de 1,35 miljard lag contractueel vast.

Kamerbrief over verkoop SNS Reaal

Wu voelde zich bedonderd door Van Olphen, omdat die hier niet voor gewaarschuwd had voordat de overname rondkwam. Wist hij wel waar zijn nieuwe belangen lagen? Hij werkte nu toch in de eerste plaats voor Anbang, niet voor Vivat, of laat staan de Nederlandse staat?

Voor een bestuursvoorzitter ligt het echter voor de hand om in de eerste plaats de belangen van de vennootschap te dienen. En dat betekende in dit geval liever een wat ruimere financiële buffer dan een krappe. De financiële markten schommelen behoorlijk, waardoor de bezittingen van een verzekeraar makkelijk minder waard kunnen worden en uit balans raken met de verplichtingen.

Ook op een ander punt wantrouwde Wu de intenties van Van Olphen. Die stond toe dat er naast hem en Albert Bakker drie Chinezen in de raad van bestuur van de holding kwamen, maar benoemde hen níet in de directies van de schade- en levensverzekeringstakken. Terwijl van daaruit de meeste invloed kan worden uitgeoefend, omdat het kapitaal daar is ondergebracht. De holding is vooral bedoeld om nieuwe overnames te doen in Nederland en Europa.

Van Olphen wilde niet meteen veel sleutelposities aan de Chinezen weggeven, maar juist in de beginfase ervaren managers op hun plek houden. Chairman Wu, die het Engels niet meester is, stond erop dat hij zijn eigen taal kon spreken met de lagere directies. En dat hij daar zijn eigen vertegenwoordigers had zitten. Want, zo redeneerde hij, je investeert toch niet een smak geld in een bedrijf om er vervolgens niet bij te kunnen?

Vandaag werd duidelijk dat Wu zijn greep op het bestuur verder heeft vergroot. Toen maakte Vivat bekend dat een vierde Chinees lid aan de raad van bestuur is toegevoegd, financieel directeur Yinhua Cao. Hij is meteen ook opgenomen in de directies van de schade- en levensverzekeringstakken. Als er een nieuwe topman is gevonden, zal het bestuur dus bestaan uit vier Chinezen en twee Nederlanders.

Om de al zittende bestuursleden Wu, Tang en Zhang alsnog in de werkmaatschappijen op te nemen moesten ze opnieuw getoetst worden door DNB, een proces dat al snel enkele maanden in beslag neemt. Chairman Wu vond het onbegrijpelijk dat deze rompslomp nodig was om zijn mensen op een lágere functie te krijgen dan ze al hadden. Volgens bronnen heeft hij gedreigd geen of minder kapitaal te storten als er niet snel een positief oordeel kwam.

Ondoorzichtig

Ook los van de bestuurderskwestie zou Anbang na Van Olphens vertrek hebben geprobeerd om de 1,35 miljard euro naar beneden te onderhandelen. Vivat spreekt dit tegen. De Chinezen stonden sterk: de aandelen Vivat waren al in juli in hun bezit gekomen, dus zij konden niets meer verliezen. Maar na de rel rond Van Olphen was verdere ophef ongewenst. Deze zomer was ook al de overname van de Portugese systeembank Novo Banco afgeketst, na bezwaren van de Portugese toezichthouder. Anbang moest aan zijn reputatie in Europa gaan denken.

Het is SNS Reaal niet gelukt om tijdens het overnameproces veel over Anbang te weten te komen. Uit onderzoek bleek dat Anbang zelf dertig à veertig aandeelhouders heeft. Sommige zijn aan de Chinese staat verbonden bedrijven, sommige zijn grote particuliere firma’s. Weer andere vennootschappen zijn gelieerd aan chairman Wu of zijn zus. Maar om van al die bedrijven uit te zoeken wie daar weer de aandeelhouders van zijn, is niet gelukt.

Ook over Anbangs financiële gezondheid weten SNS Reaal en Vivat niet alles. Anbang vindt het niet nodig om transparanter te zijn dan de Chinese toezichthouder verlangt, en de Nederlandse partijen voelen zich niet in de positie om eisen te stellen. Toezichthouder DNB deed een eigen onderzoek, maar wil daar niets over kwijt. Ook inlichtingendienst AIVD zou zich over Anbang hebben gebogen.

Vorige week dreigde kredietbeoordelaar Standard & Poor’s Vivat af te waarderen als Anbang niet binnen negentig dagen meer openheid zou geven. De Chinezen sturen Vivat dusdanig strak aan, vindt S&P, dat het dezelfde kredietstatus moet krijgen als het moederbedrijf. Die status is ‘junk’, volgens voorlopige indicaties. Het is nu aan de bestuurders van Vivat om chairman Wu zover te krijgen dat hij de informatie alsnog deelt. Een nieuwe test voor het vertrouwen.