Zijn honden wapens? Ja, als ze bijten

Export van diensthonden naar Israël Nederland levert geen materiaal aan Israël dat zijn leger kan inzetten in de bezette Palestijnse gebieden. Maar honden zijn een uitzondering. Ook al worden ze gebruikt om Palestijnen op te sporen en zelfs te verwonden.

Een Israëlische legerhond valt een Palestijnse demonstrant aan op de bezette Westelijke Jordaanoever. Foto Jaafar Ashtiyeh, AFP

Hamzeh Abu Hashem (16) durft niet te slapen. Bang dat de honden in zijn dromen komen. Hij trilt als hij blaffen hoort, buiten zijn huis in Beit Umar, een Palestijns dorp op de bezette Westelijke Jordaanoever. Daags voor Kerst werd hij gegrepen door twee honden van het Israëlische leger, nadat hij stenen had gegooid naar een nabijgelegen Joodse nederzetting. Op zijn linkerschouder en rechterbeen zijn nog littekens van tanden te zien. De tanden van een Nederlandse hond.

In zijn hondentrainingscentrum in het Brabantse Geffen bekijkt directeur Tonny Boeijen beelden die van deze legeractie zijn gemaakt. „Ja, die honden komen van ons. Die bruine is een Mechelaar, de zwarte een Duitse herder. Patrouillehonden. Ze doen het goed hoor. Ze hangen niet aan de riemen.” En die Palestijnse jongen? „Dat zal wel een terrorist geweest zijn.”

Boeijens bedrijf Four Winds K9 levert al 23 jaar patrouille- en speurhonden aan het Israëlische leger. Volgens Boeijen, oprichter en eigenaar van de kennel, is hij de belangrijkste leverancier. „Israël komt ze uitzoeken, tientallen per keer, een paar maal per jaar”, zegt Boeijen. Hoeveel precies mag hij niet zeggen van zijn cliënt. Het Israëlische leger wil geen commentaar geven op de herkomst van de honden. „Die informatie is geheim”, meldt een woordvoerder desgevraagd.

Lees ook: Nederlandse honden in dienst van leger Israël

Schoothondjes

Volgens het Nederlandse kabinetsbeleid mogen er geen goederen met een militaire toepassing (‘strategisch materiaal’) aan Israël worden geleverd die kunnen worden ingezet in de Palestijnse gebieden. Reden: het risico dat deze goederen worden gebruikt bij de schending van mensenrechten. Daarom worden vergunningen voor de export van onder meer pistolen en camouflageverf geweigerd.

Zijn honden dan geen strategisch materiaal? Volgens de regels voor de Nederlandse politie en defensie is een diensthond een ‘geweldsmiddel’, zoals de wapenstok, pepperspray en het vuurwapen.

Maar bij de export ligt dat blijkbaar anders. De Nederlandse douane maakt geen onderscheid tussen diensthonden en schoothondjes, stelt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. „Een hond is een hond. Of hij wel of niet goed kan ruiken, maakt niet uit. Hij valt gewoon onder het exportregime voor huisdieren.”

Sommige diensthonden zijn inderdaad net huisdieren, vindt hondenleverancier Boeijen. Maar andere net wapens. „Het hangt ervan af”, zegt hij. „Of ze bijten.”

Bijt hem!

In de Palestijnse gebieden wordt regelmatig gebeten. De Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem heeft hierover een stuk of tien klachten ingediend bij het leger. Volgens de organisatie is het staande praktijk dat honden worden losgelaten op Palestijnse burgers en dat ze zich vastbijten in wie niet op tijd weg kan komen. Vaak is een stroomstootwapen nodig om de Palestijnen uit de kaken van de honden te bevrijden.

Op de meeste klachten reageert het leger niet. Wel op die over de gebeten Hamzeh. Want de videobeelden die een militair van de legeractie had gemaakt, verspreidden zich razendsnel over het internet. Je hoort de militairen tegen de Palestijnse jongen zeggen: „Wie is een lafaard? Jij klootzak!” En tegen de hond: „Bijt hem!”

We trainden de honden in het veld. Met echte Palestijnse families

Het filmpje veroorzaakte veel ophef. Daarop sprak het leger van een „ernstig” incident en „onbetamelijk gedrag” van zijn militairen. Het beloofde de inzet van honden te staken, tot militairen het protocol opnieuw hadden bestudeerd. Navraag leert dat het protocol ook is aangepast. Soldaten hebben nu toestemming van hun meerdere nodig voor ze honden mogen inzetten.

De Britse advocaat Gerard Horton, die vanuit Jeruzalem de detentie van minderjarige Palestijnen door het Israëlische leger onderzoekt, heeft zulke beloften vaker gehoord, zegt hij. „Telkens als er ophef ontstaat. Maar dergelijke ‘incidenten’ met honden komen hier zo vaak voor, dat je kunt spreken van beleid.”

Zijn mensenrechtenorganisatie Military Court Watch tekende vorig jaar vijf gevallen op waarbij honden werden ingezet tegen minderjarige Palestijnen. „Maar wij onderzoeken alleen detenties, en hebben slechts zicht op 10 procent van de gevallen”, benadrukt Horton. „Honden worden bovendien vooral ingezet tijdens nachtelijke huiszoekingen. Die hebben een angstaanjagend effect op de Palestijnse bevolking. Bij die intimidatie spelen honden een belangrijke rol. Ook als er niet wordt gebeten. Bij een jongen was voer op zijn kruis gelegd, waarna een hond dat eraf at.”

Punaises

Een Israëlische legerhond valt een Palestijnse vrouw aan. Foto Kevin Frayer/AP

Jasper Schoenmakers, eigenaar van K10 Workingdogs uit Valkenswaard, een grote concurrent van Boeijen, zegt dat hij „uit principe” niet aan Israël levert. „We hebben drie jaar geleden ook een Syrische aanvraag voor aanvalshonden geweigerd, omdat het regime de honden tegen onschuldige burgers inzet”, aldus Schoenmakers. „We hadden nog even bij Buitenlandse Zaken gevraagd of het kon. En zij zeiden: het mag gewoon. Maar toen hebben wij zelf gezegd: dat moet je niet willen. Ik wil ’s nachts nog wel lekker kunnen slapen.”

In Geffen geen gewetenswroeging, zegt hondentrainer Tonny Boeijen. „Er zijn nog andere wapens dan honden. Ik sta niet te juichen, maar ik voel me ook niet verantwoordelijk als ze een onschuldige bijten. Mijn motto is: don’t worry, be happy. Daar sta ik wereldwijd om bekend.”

In zijn kantoor hangt een wereldkaart met punaises op landen waaraan hij levert. Veel punaises in de Verenigde Staten, waar hij aan de politie verkoopt, en in het Midden-Oosten: Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Iraaks-Koerdistan, Bahrein, Israël. Aan Iran mag Boeijen niet leveren van de Nederlandse regering wegens de westerse sancties. Libanon mag niet „van de andere kant”: Israël.

Op de gang hangen collages van Israëlische krantenknipsels en foto’s van Israëlische soldaten en hun honden. „Kijk”, zegt Boeijen, „hier komen ze terug van een operatie in Jenin”. Hij weet wat er in de bezette gebieden speelt. Boeijen is een magere man met schorre stem. Zijn beige uniform zou in de Israëlische woestijn niet misstaan. Hij komt er met enige regelmaat. Hij heeft er vrienden.

„Kijk, dit kreeg ik van een Israëlische dierenarts.” Een glazen plaat met silhouetten van een zwaarbewapende soldaat en zijn hond, tegen een zonsondergang. „Een persoonlijk cadeau.” Ook met het hoofd van de hondeneenheid van het Israëlische leger heeft Boeijen „meer dan een zakenrelatie”. „Ik ken hem heel goed.”

Ik sta niet te juichen, maar voel me ook niet verantwoordelijk als ze een onschuldige bijten

Tonny Boeijen, hondentrainer

Vreest Boeijen niet dat andere klanten – in augustus kwam een legereenheid uit de Verenigde Arabische Emiraten een paar weken in Geffen trainen – de Israëlische eregalerij zien en afkeuren? „We laten het gewoon hangen. Als ze er moeite mee hebben, moeten ze maar naar een ander gaan.” Voor concurrentie is Boeijen namelijk niet bang. „Ik ben wereldwijd het meest gerenommeerd, zeggen mijn klanten.”

Vrijwel alle grote veiligheidsdiensten halen diensthonden uit Nederland. Van oudsher is Nederland goed in het fokken en africhten van honden. Het is een land van hondenliefhebbers, hondenverenigingen en hondensport. De prijzen per getrainde hond lopen uiteen van 1.000 tot 50.000 euro. Hoe beter afgericht, des te duurder.

Boeijen koopt de honden van handelaren als ze een maand of tien zijn. Zo’n 80 procent is in Nederland geboren, de rest komt uit voormalige Oostbloklanden. Ze worden door Boeijen geselecteerd, met name op zoekdrift. Hij neemt vooral herders: Mechelse, Hollandse en Duitse, en alle kruisingen.

Daarna gaan de honden bij Boeijen in training. In principe 4 tot 5 maanden. Boeijen heeft op zolder koffers en wasmachines om geursporen in te verstoppen. Hij traint met de honden ook bij echte constructiebedrijven, garages en terrassen. „Daarna kunnen de honden aan het werk. Die hebben bij ons middelbaar of hoger onderwijs gehad, zou je kunnen zeggen.”

De honden voor het Israëlische leger niet. Boeijen: „Die gaan hier al na 2 tot 3 maanden weg. Zij krijgen alleen een vooropleiding. Lagere school zeg maar, of geeneens. Groep 4 of 5. En dan komt een Israëlische militair ze ophalen. Met de burgerluchtvaart of een vrachtvlucht.” De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de douane keuren en leveren de benodigde documenten. Boeijen: „Het is best een papierwinkel, maar het is niet moeilijk.”

Mensenrechtentoets

Volgens het Nederlandse kabinet is de wijze waarop Israël invulling geeft aan de bezetting van de Palestijnse gebieden – met name de Joodse nederzettingen waartegen Hamzeh protesteerde – illegaal. En Nederland veroordeelt regelmatig het Israëlische optreden in Palestijns gebied. Deze zomer onderschreef minister van Buitenlandse Zaken Koenders (PvdA) wederom strenge kritiek op Israël van de Europese Raad.

Zijn voorganger Timmermans (PvdA) antwoordde in 2013 op Kamervragen over export naar Israël: „Er is sprake van een restrictief beleid. Bij iedere vergunningaanvraag voor strategisch materiaal wordt bekeken of dat kan worden gebruikt bij mensenrechtenschendingen. Zo ja, dan wordt de aanvraag afgewezen op basis van criterium 2, mensenrechten.” Dat criterium is vastgesteld door de Europese Unie.

Timmermans vervolgde: „Vanwege de rol van de Israëlische strijdkrachten in Palestijnse gebieden levert Nederland niet direct aan de Israëlische strijdkrachten. De VN en de EU hebben Israël er herhaaldelijk op gewezen dat het IDF [Israëlische leger] regelmatig buitengerechtelijk optreedt, waarbij zowel mensenrechten als humanitair oorlogsrecht worden geschonden.”

Vanwege de rol van de Israëlische strijdkrachten in Palestijnse gebieden levert Nederland daar niet direct aan

Frans Timmermans oud-minister

En zo schreef Timmermans de Tweede Kamer vorig jaar: „Soms passen de transacties niet binnen de criteria, met name als de wapensystemen mogelijk kunnen worden ingezet in de Palestijnse gebieden. Dan doorstaat de aanvraag de mensenrechtentoets niet.”

De uitvoer van diensthonden naar Israël is eveneens in strijd met het Europese criterium, aldus mensenrechtenadvocaat Liesbeth Zegveld van het Amsterdamse kantoor Prakken d’Oliveira. „En de overheid zet eindeloos stempels van goedkeuring op die export, als je hoort wat voor papierwinkel het is. Terwijl de regering kan weten hoe de honden worden gebruikt: als wapen in Palestijns gebied.” Dit is volgens Zegveld typerend voor de Nederlandse houding ten opzichte van Israël. „Officieel de bezetting veroordelen, maar op afstand eraan meewerken. Alles voor het economische belang.”

De 16-jarige Hamzeh moest na zijn aanvaring met de Nederlandse honden twee dagen in het ziekenhuis blijven, vastgebonden aan het bed. Vervolgens zat hij ruim drie maanden in een cel. Hij is inmiddels thuis. Hij kan zijn linkerarm moeilijk gebruiken. Het doet nog pijn. En hij is ook mentaal beschadigd, zegt zijn vader aan de telefoon. „Hij is niet dezelfde zoon. Hij is nerveuzer. Kijkt uit het raam als hij geluiden hoort. Hij is bang om naar bed te gaan.” Hamzeh slaapwandelt tegenwoordig. ’s Nachts komen de honden terug.