Zei Blair nou wel of geen sorry voor 'Irak'?

De Britse oud-premier sprak vandaag over de Irak-oorlog. Heeft hij ergens spijt van?

‘Sorry’ blijft voor Tony Blair een moeilijk woord. De Britse oud-premier bood vandaag in een interview met de Amerikaanse zender CNN weliswaar zijn excuses aan voor onder meer de planning en de nasleep van de inval in Irak in 2003. Maar wie goed luisterde, hoorde dat hij géén verontschuldigingen aanbood voor de oorlog zelf.

„Ik vind het moeilijk excuses aan te bieden voor het omverwerpen van Saddam [Hussein]”, zei hij. „Zelfs nu, in 2015, denk ik dat het beter is dat hij er niet is, dan dat hij er wel is.” Wel erkent Blair „dat de inlichtingen die we ontvingen, niet klopten”. Daar biedt hij wél zijn excuses voor aan.

Net als in 2004, toen Blair ook sorry zei nadat Lord Butler had geconcludeerd dat geheime Britse rapporten over de massavernietigingswapens die Saddam Hussein zou bezitten – de casus belli – ernstige tekortkomingen bevatten. De inlichtingendiensten neigden ernaar aan te nemen dat de wapens bestonden en lieten alternatieve hypothesen afvallen.

Butler meende echter, net als eerder een Lagerhuiscommissie, dat Blair in goed vertrouwen steunde op de geheime diensten. Hij zou de Britten niet bewust hebben misleid.

'Noodzakelijke oorlog'

Maar die indruk is in het Verenigd Koninkrijk wél blijven bestaan, en reden voor de grote antipathie jegens Blair. Vorige week nog meldde The Mail on Sunday op basis van een gelekte brief dat de Britse premier al in 2002, toen hij publiekelijk nog tegen een inval was, volgens de Amerikanen „aan onze kant [staat] als militaire actie noodzakelijk is”.

Blair was ten tijde van de oorlog in Irak de belangrijkste bondgenoot van de Amerikaanse president George W. Bush, en wist een aantal andere Europese regeringsleiders ervan te overtuigen dat een oorlog noodzakelijk was. Onder hen was ook de Nederlandse premier Jan Peter Balkenende (CDA), die zich deels baseerde op Britse en Amerikaanse geheime rapporten over massavernietigingswapens in Irak en daarbij de AIVD negeerde.

Elementen van waarheid

De beperkte excuses van vandaag moeten dan ook vooral in hun context worden gezien. Een dezer dagen wordt bekend wanneer een rapport verschijnt dat het definitieve antwoord moet zijn op de vraag of Blair de Britten de oorlog in heeft gerommeld. De publicatie is de afgelopen vijf jaar meermaals uitgesteld, wat het wantrouwen vergroot.

Blair heeft de kritiek op hem al kunnen inzien. Dat doet vermoeden dat hij zich alvast indekt. In 2007 zei hij nog: „Ik vind niet dat we überhaupt verontschuldigingen moeten aanbieden voor ‘Irak’.” Nu erkent hij dat er „elementen van waarheid” zitten in de constatering dat de oorlog heeft geleid tot de chaos die de opkomst van Islamitische Staat (IS) mogelijk maakte. Al zegt hij ook: „Het is ook belangrijk te realiseren dat (...) dat IS opbloeide in Syrië en niet in Irak.”

Blair vergelijkt verder „zijn misdaad” van wel ingrijpen in Irak met niet-ingrijpen in Syrië. „We hebben een stap achteruit gezet, en wij in het Westen zijn nu verantwoordelijk – vooral Europa. We hebben niets gedaan.” Het oordeel welk besluit beter is, laat Blair aan de geschiedenis.

Bekijk de 'excuses' van Blair:

Lees in ons archief hoe de oorlog in Irak altijd een achilleshiel voor Blair is geweestBlair, doodsbleek maar met een ongekende passie en Blair: oorlog zal tijd vergen