Column

Wat doet die piep in mijn oor?

De verse herinnering aan een mooi popconcert is vaak een luide piep die urenlang, soms dagen aanhoudt. Een enkele keer verdwijnt hij nooit meer. Waar komt die piep vandaan? Hoe gaat hij weer over? En wat gebeurt er bij de mensen bij wie die piep niet verdwijnt?

Hard geluid frustreert de zenuwen die van het oor naar de hersenen lopen. „De contacten tussen zenuwcellen en geluid opvangende cellen in het oor raken beschadigd”, zegt Pim van Dijk. Hij is hoogleraar audiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij doet onderzoek bij mensen met tinnitus. Die horen áltijd zo’n piep. Eerder deed hij ook onderzoek aan dieren die aan hard geluid werden blootgesteld. Daaruit werd bekend dat zenuwen in het oor de verbinding verbreken met cellen die hard geluid te verwerken krijgen.

Geluidstrillingen komen het oor binnen via het trommelvlies. Drie meetrillende kleine botjes geven de trillingen door aan het slakkenhuis. Daarin ligt een rij haarcellen, die ieder bij een eigen frequentie resoneren. Die resonantie wordt opgepikt door zenuwuitlopers die in contact staan met de haarcellen. „Die contacten, synapsen heten ze, gaan verloren bij hard geluid”, zegt Van Dijk. En als het doffe gevoel en de piep weer verdwijnen, is dat een teken dat de synapsen zijn hersteld. Van Dijk: „Althans: voor een deel.”

Bij proefdieren zag Van Dijk na hard geluid een tijdlang bijna geen activiteit in de zenuw van het oor naar de hersenen. „We weten niet of die dieren een piep horen”, zegt hij. „Maar na een tijdje ontstaat wel méér activiteit in het hersendeel waarin de signalen vanuit het oor worden verwerkt. Het is alsof de cortex het ontbreken van signaal zelf gaat invullen. Je moet concluderen dat de hersenen zelf geluid ‘maken’. De piep komt dus niet uit het oor. We nemen aan dat het bij mensen ook zo gaat.”

Onderzoek met mensen met tinnitus bevestigen dat. De fMRI-scans zijn nog niet nauwkeurig genoeg, zegt Van Dijk, maar je kunt wel de gemiddelde beelden van groepen mensen met en zonder tinnitus vergelijken. „We zien dan afwijkende hersenactiviteit bij mensen met oorsuizen.”

Maar waarom een piep? En wat bepaalt de toonhoogte? „Niet iedereen hoort een piep hoor. Sommigen horen ruis”, zegt Van Dijk, „of iets wat op krekels lijkt.” Bij mensen met een tijdelijke piep na hard geluid is bijna geen onderzoek gedaan.

Gehoorschade door lawaai is te voorkomen door uit de buurt van hard geluid te blijven. Popconcerten zijn berucht, ondanks een convenant tussen ministerie en poppodia om gehoorschade tegen te gaan. Het maximum mag gemiddeld niet meer boven de 103 dB komen. Maar dat is nog steeds ruim voldoende om gehoorschade te veroorzaken. Vandaar dat ook oordoppen worden geadviseerd bij meer dan 87 dB.

Vreemd, zegt Van Dijk: „Iedereen draagt langzamerhand oordoppen. Dat is een goed idee bij die geluidsniveaus. Maar, je hebt het idee dat er een makkelijker oplossing moet zijn...”

is wetenschapsredacteur.