Kinderen ontwormen? Dat heeft echt geen zin

Volgens onderzoek heeft het geen zin om kinderen in ontwikkelingslanden te ontwormen, zoals nu al wel op grote schaal gebeurt.

Een jongetje in Rwanda krijgt een anti-wormtabletje. Foto Hollandse Hoogte

Het massaal ontwormen van kinderen in de armste ontwikkelingslanden om ze beter te laten groeien en leren, dat helpt niet. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat ontwormen de „voedingstoestand, (...) de schoolprestaties en de overleving verbeteren”. Dat schreven onderzoekers van de universiteit van Liverpool in een Cochrane Review die in juli uitkwam.

Nu steekt een storm van protest op. Cochrane Reviews beoordelen op strikte wijze of er wetenschappelijk bewijs is voor een medische behandeling. De reviews staan aan de basis van de geneeskunde gebaseerd op wetenschappelijke kennis.

„We hebben de sterke overtuiging dat de Cochrane-methodologie ongeschikt is om het nut van ontwormingsprogramma’s in lokale gemeenschappen in ontwikkelingslanden te onderzoeken”, schrijven ontwormartsen en -onderzoekers uit Sri Lanka, Bangladesh, Peru en Tanzania in een opiniestuk in PLOS Neglected Tropical Diseases. Dat tijdschrift zette afgelopen donderdag drie opiniestukken en een redactioneel commentaar online. Het gaat er in die opiniestukken hard aan toe.

Waar draait het om? De WHO wil dat uiteindelijk een miljard kinderen van 2 tot 15 jaar jaarlijks (soms tweemaal per jaar) een tabletje tegen worminfecties in hun darmen slikken. Dat doel is nog lang niet bereikt. In 2013 zijn 30 tot 40 procent van de kinderen behandeld.

Niet al die kinderen hebben darmparasieten. Maar het opsporen van besmette kinderen is veel duurder dan álle kinderen regelmatig een ontwormingskuur geven. Dus in gebieden waar meer dan 20 procent van de kinderen besmet is, krijgen ze simpelweg allemaal medicijnen.

De Cochrane Reviewers baseren hun oordeel op echte wetenschap. Op onderzoeken waarbij een deel van de kinderen met een wormendoder werd behandeld en een ander deel, door het lot bepaald, een neppil (placebo) kreeg. De direct betrokkenen wisten niet wie wat kreeg. Die dubbelblind gerandomiseerde onderzoeken zijn schaars en duur en het effect wordt meestal niet langer dan een jaar bijgehouden. De ontwormers zeggen dat je kinderen zou moeten vergelijken die meer dan tien jaar wormvrij zijn gehouden.

Het zou kunnen dat kinderen mét worminfectie wel beter groeien en leren door ontworming, maar dat resultaat valt dan weg in vergelijkend onderzoek omdat driekwart van de behandelde kinderen géén wormen hebben. Zo’n grondige Cochrane Review is dus „echt niet nodig om aan te tonen dat kinderen zonder worminfectie niets hebben aan een ontwormingsmiddel”, schrijft een intercontinentaal conglomeraat van tropenartsen in een van de PLOS-commentaren.

Maar misschien is er écht geen effect, ook niet bij wormpatiëntjes, zeggen de Cochrane-Reviewers. Dan kunnen we ons schaarse geld voor gezondheid in ontwikkelingslanden wel beter besteden.

We moeten toegeven dat we niks kunnen zeggen over het nut van ontwormen, besluit de schrijver van het redactioneel commentaar in PLOS Neglected Tropical Diseases. Hij roept de ontwormers op dat bewijs nu eindelijk te leveren.