Column

Hulp van overzee is er niet meer bij voor ons

Nog nooit heeft de Europese Unie in een zo diepe en treurige chaos verkeerd als in deze dagen. De eerste oorzaak is de vluchtelingencrisis waarop geen regering, noch het gezag in Brussel een oplossing weet terwijl de oorzaken onverminderd blijven bestaan of zelfs ernstiger worden. Dat komt ook doordat Europa op de ontwikkelingen in het Midden-Oosten geen enkele invloed meer heeft. Dat is het gevolg van mislukkingen waarvoor Amerika de verantwoordelijkheid draagt terwijl een groot deel van Europa, waaronder Nederland, medeplichtig is geweest. De Amerikanen hebben nu hun eigen politieke crisis waarvan het succes van Donald Trump het symbool is. Voor ons betekent het dat Europa in haar treurigheid geen hulp van overzee hoeft te verwachten. Zolang de oorlogen in het Midden-Oosten voortduren blijven de vluchtelingen komen. Daar heeft Europa een eerste vergissing gemaakt. De landen op de Balkan en in Midden-Europa voelden zich overweldigd, gingen zich verdedigen met hekken, prikkeldraad, militairen. Onder leiding van bondskanselier Merkel nam Duitsland het humanitaire initiatief, maar na een paar weken bleek dat ze zich vergist had. Er volgde een soort informele mobilisatie van rechts, vechtpartijen en pogingen tot moord. Nu is Duitsland op weg een gedeeld land te worden.

Ongeveer dezelfde ontwikkelingen voltrekken zich in andere West-Europese landen. In Frankrijk zet Marine Le Pen haar opmars voort, hier hebben we Geert Wilders, de Scandinavische landen hebben hun eigen verwante partijen. Ze staan allemaal radicaal tegenover het beleid van de zittende regeringen en hebben een extreme vleugel die de openbare orde bedreigt.

Op zichzelf is het begrijpelijk dat de bevolking van een kleine gemeente zich verzet tegen de komst van een grote massa vluchtelingen. Dat is vragen om maatschappelijke onrust. Maar dat is nog iets anders dan een poging tot moord op een kandidaat-burgemeester, zoals in Keulen. Terwijl de vluchtelingen blijven komen, neemt de geweldpleging in ernst en frequentie toe. Is dit niet een zeker teken dat we op de verkeerde weg zijn?

De vraag hoe we daar terecht zijn gekomen, valt nog makkelijk te beantwoorden. Er zijn twee hoofdoorzaken. De eerste ligt in de vergissingen die het Westen in zijn geheel, onder Amerikaanse leiding, in het Midden-Oosten heeft gemaakt, de mislukkingen van de oorlogen in Afghanistan, Irak en Libië en de nu bijna vijf jaar durende burgeroorlogen in Syrië. Door de tweede vergissing zijn we beslopen. Al ver voor het begin van deze eeuw hebben de massa’s van het Westen zich van de politiek afgekeerd. De grote ideologieën verloren hun kracht en de politiek werd geleidelijk verdrongen door amusement, sport en consumentisme.

Zo zijn we in een nieuwe verhouding tussen de politieke elite en de burgerij terecht gekomen. Politici konden zich niet meer uitsluitend handhaven door de inhoud van hun beleid en de manier waarop ze hun plannen probeerden te verwezenlijken. Het begon vooral ook te gaan om de manier waarop ze ‘over kwamen’, hoe gevat ze uit de hoek kwamen, hoe leuk en hard ze lachten. In de loop van deze eeuw is het beroep van politicus inhoudelijk veranderd. Inhoud, visie, radar voor het denken van de massa hebben hun prioriteit verloren en zijn vervangen door de belangstelling voor de cijfers van Maurice de Hond.

In feite is die verschuiving een luxe. Die kan de politiek zich in normale tijden veroorloven. Maar dit is geen normale tijd meer. De vluchtelingencrisis gaat niet voorbij. In de Europese politiek heerst nu de malaise van de besluiteloosheid. Die kunnen we ons niet lang meer veroorloven, maar niemand weet hoe we ons ervan kunnen verlossen.