EU-leiders ruziën over een oplossing

Leiders waarschuwen dat de EU uit elkaar dreigt te vallen door de migrantencrisis. In Brussel probeerden ze gisteravond laat nog een oplossing te vinden.

Sloveeens premier Miro Cerar, Federica Mogherini, Jean-Claude Juncker, Angela Merkel en Frans Timmermans poseren voor een "familiefoto" op de top. Foto Olivier Hoslet/EPA

Geen premier oogde zondag in Brussel zo aangeslagen als de Sloveense. Voor aanvang van een extra migratietop noemde Miro Cerar de hoeveelheid vluchtelingen die het kleine Slovenië (2 miljoen inwoners) te verwerken krijgt „absoluut ondraaglijk”. Ruim 60.000 in de afgelopen week, met een dagrecord van 13.000. „Dat is alsof zich op één dag een half miljoen mensen in Duitsland melden.”

Slovenië is ongewild het nieuwe middelpunt van de crisis geworden. Door het Hongaarse besluit om de grenzen met Servië en Kroatië met een hek af te sluiten, is een alternatieve route naar Noord-Europa ontstaan, om Hongarije heen. Het laat zien hoezeer Europa een waterbed is: zonder overleg vooraf kunnen nationaal genomen beslissingen elders desastreus uitpakken.

De top zondag was een poging om de giftige dynamiek te doorbreken die hierdoor is ontstaan. Een hele opgave. Bij aankomst in Brussel schoven leiders elkaar volop de schuld toe over het doorlaten van vluchtelingen. De Slovenen waren boos op de Kroaten, die weer op de Hongaren, iedereen was boos op de Grieken en die weer op de (niet in Brussel aanwezige) Turken.

De Hongaarse premier Orbán verklaarde dat hij zich van geen kwaad bewust is. Zijn land doet volgens hem wat elk EU-lid, Griekenland voorop, zou moeten de doen: de grenzen stevig bewaken.

Het initiatief voor de top kwam van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Dat is nogal opmerkelijk. Normaal is het de voorzitter van de Europees Raad, op dit moment de Pool Donald Tusk, die EU-leiders bij elkaar roept. Maar Juncker wijst op de winter. „Elke dag telt. Anders zien we binnenkort families omkomen in de koude rivieren op de Balkan”, zei hij dit weekeinde tegen de Duitse krant Bild.

Hij nodigde ook niet álle leiders uit, maar alleen degenen die op dit moment acuut met de vluchtelingencrisis worstelen. Naast Duitsland zaten vooral Balkan-landen aan tafel, inclusief niet-EU-leden als Servië en Macedonië. Ook Nederland was erbij, maar dat was met het oog op het aanstaande, roulerende EU-voorzitterschap, vanaf 1 januari. Tusk morde bij aankomst een beetje, maar zei zich niet te zullen richten „op formaliteiten en procedures”. Wat telt is het resultaat.

Humanitaire drama’s

Volgens Cerar is dat harder dan ooit nodig: „Als we in de komende dagen of weken niet in actie komen, dan geloof ik dat de EU uit elkaar zal vallen.” Het klonk als een echo van wat premier Rutte zaterdag zei over het „verscheurd raken” van „het weefsel van onze samenwerking in Europa”.

Werk aan de winkel dus. Op de bijeenkomst kregen de leiders een 16-puntenplan voorgelegd. Dat draait hoofdzakelijk om het verbeteren van coördinatie. Om humanitaire drama’s te voorkomen, zouden landen uiterlijk maandag nog contactpersonen moeten aanstellen, die via dagelijks overleg moeten gaan zorgen voor „de geleidelijke, gecontroleerde en ordelijke verplaatsing van mensen” door de westelijke Balkan.

In het puntenplan wordt ook gesproken over het sturen van 400 grenswachten naar Slovenië, deze week nog, en het opzetten van grensoperaties tussen Griekenland en anderzijds Macedonië en Albanië. Ook moeten de landen wat de Commissie betreft beloven dat ze niet zomaar vluchtelingen verder zullen sturen naar een buurland.

Of de communicatie nu veel beter wordt, valt nog te bezien. Een oproep aan Griekenland om de huidige 30.000 opvangplaatsen voor vluchtelingen voor het einde van het jaar op te schroeven naar 50.000, viel meteen slecht bij Athene. Maar een ingewijde noemde het „al heel wat” dat de leiders om één tafel zaten.

    • Stéphane Alonso