Aantjes en Tofik Dibi: eerherstel moet je zelf regelen

Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: twee gevallen politici die met een geheim rondliepen.

Foto Werry Crone/ Hollandse Hoogte

Wat een vrolijk stel! De 91-jarige Willem Aantjes duwt zijn 33 jaar jongere, tweede vrouw voort. De foto is in 2013 gemaakt toen zijn vrouw een boek publiceerde over mantelzorg. Een rollenspelletje dus, een omdraaiing, maar het plezier is echt. Zo wil ik ook lachen als ik 91 ben.

Wie het laatst lacht, lacht het mooist, dacht ik. Aantjes, deze week overleden, kende ik vooral als een gepiepeld mens. Hij was van voor mijn tijd, ik wist alleen dat hij gestruikeld was over een onthulling die niet klopte. Namelijk dat hij kampbewaker van de Waffen SS was geweest. Aldus de eminente historicus Lou de Jong op een op live tv uitgezonden persconferentie in 1978.

Best ontluisterend om in de in memoriams terug te lezen hoe weinig van die persconferentie klopte. Aantjes was tewerkgesteld in Duitsland. Hij had zich onder valse voorwendselen aangemeld bij de niet-militaire Germaansche SS. Hij wilde zo naar Nederland ontsnappen en onderduiken. Maar daar moest hij een Hitler-verklaring ondertekenen en het SS-uniform aantrekken. Hij weigerde. Dus kwam hij in een strafkamp – als gevangene, niet als bewaker. Aantjes had „vrijwel niets misdaan”, erkende toenmalig premier Dries van Agt in 2001, ruim een kwart eeuw later.

Zijn fout was vooral dat hij met een geheim had rondgelopen. Maar ja, kon je wel eerlijk zijn in die tijd van pek en veren? Tegenwoordig word je door de horden op Twitter kaltgestellt, destijds kennelijk door één slordige, vileine expert op live tv.

Jarenlang ging Aantjes verongelijkt en verbitterd door het leven, las ik. Nogal wiedes. Hij was melaats, had geldgebrek. Kreeg uiteindelijk het aanbod voorzitter te worden van de Kampeerraad — to add insult to injury.

Ironisch dat juist deze man decennia later als eerste het CDA kapittelde toen dat in zee wilde met de PVV.

Politiek actief zijn is slecht voor je gelaatstrekken. Maar verongelijktheid is wel de lelijkste der emoties. Weinig gezichten zo afstotelijk als die der onheus bejegenden. Verbittering is slecht voor de huid. Of je nu van je voetstuk valt, of er langzaam van af daalt: verongelijktheid stoot af, maakt eenzaam. Krijg je Leo Beenhakker-groeven van.

Daarom is die foto zo mooi. De onbekommerde pret. Je ziet een mens die zichzelf herpakt heeft. Je moet niet wachten op rehabilitatie, je moet jezelf rehabiliteren. De zoete wraak van zichtbaar levensgeluk.

Dit weekend las ik het boek van een andere gekukelde politicus: Tofik Dibi. Net als Aantjes opgegroeid in een religieuze omgeving (niet het gereformeerde Bleskensgraaf, maar Vlissingen, tussen orthodoxe moslims). Ook hij had zijn vader vroeg verloren. Ook hij was in de dop geknakt.

De mediagenieke Tofik Dibi stelde zich in 2012 kandidaat als lijsttrekker van GroenLinks. Onder het motto BAM! verloor hij smadelijk. Exit via de achterdeur. Een beschadigd mens. Je zag ze al opkomen, de Leo Beenhakker-groeven.

 

Destijds leek hij me een politiek knuffeldier, high geworden van de hubris. Misschien was hij dat ook. Maar in zijn boek Djin staat een ontluisterend verhaal over het dubbelleven dat hij op dat moment leefde. Ook Dibi liep jarenlang met een geheim rond. Hij viel op mannen — maar dat is niet per se schokkend in 2015. Wel schokkend zijn de krachten die op hem inbeukten om daar niet voor uit te komen. Of: de krachten om daar juist wel voor uit te komen.

Dit is het egodocument van een politicus die gevierendeeld werd door zowel ijdelheid als zelfhaat, door liefde voor Allah en gevoelens voor mannen. Die geen homo mag zijn, en het tegelijk per se moet zijn van het zogenaamd tolerante Nederland. Die moet vluchten voor hijgerige cameraploegen die hem de biecht willen opdringen. (In zijn nawoord bedankt hij Allah — dat zal vast ook wel kritiek opleveren van liberale criticasters die een coming-out eisen op hun voorwaarden).

Die iedereen wil pleasen, behalve zichzelf. Die de druk voelt om ambassadeur te zijn van alle progressieve, ‘goede’ moslims, en tegelijk zijn conservatieve familie liefheeft — ook jonge Marokkaanse Nederlander die geen homo zijn zullen die verscheurdheid herkennen.

De reactie van velen: ja duh, dat wisten we allang dat hij homo was. Lees het boek en je snapt de redenen beter waarom hij zweeg.

De demonen waar hij mee vocht zijn heel fysiek. Het boek zit vol geweld. Verkrachtingen, bespugingen, blauwe plekken. Waarschijnlijk is er geen enkele andere levende Nederlandse politicus die zoveel agressie heeft verduurd. In zijn up.

Zijn BAM!-kandidaatstelling was een kamikaze-actie: hij wilde verdwijnen, schrijft hij, opgaan in de roes van media en politiek, volledig bezeten raken, zodat hij zichzelf niet hoefde te zijn.

Werkte natuurlijk niet. „Monsters worden gecreëerd als mensen zichzelf geen gezicht en geen stem gunnen.” 

Stoer dat hij zo is opgestaan. Eerherstel moet je zelf regelen. Je moet zelf je demonen bevechten. Makkelijk gezegd. Dibi deed er sneller over dan Aantjes, die decennia nodig had. Hopelijk volgt ook diezelfde bevrijde lach.  

Dit is het foto onderschrift