Zwaardmoord kraakt Zweedse trots niet

De Zweden zien zich graag als een warm-welkomsland, voor vluchtelingen. Toch groeien de spanningen.

Leerlingen wilden met de gemaskerde man op de foto voordat hij zijn daad beging.

Na de eerste schok druppelen meer details binnen over de context van de dubbele moord door een 21-jarige man, wiens daad geïnspireerd lijkt op de middelbare schoolmoorden zoals die veel voorkomen in de Verenigde Staten.

De jongeman die donderdag een zeventienjarige scholier en een docent doodstak en twee andere personen verwondde, handelde volgens de politie vanuit een racistisch motief. De slachtoffers van de aanvaller, die door de politie werd gedood, waren onder meer van Somalische en Syrische afkomst. Hij sympathiseerde met het nazisme en zou het speciaal op buitenlanders hebben gemunt.

De school in Trollhättan heeft vierhonderd leerlingen en staat in de top tien van slechtst presterende Zweedse scholen. In de wijk Kronogården, waarin de school staat, is de helft van de bevolking in het buitenland geboren. Trollhättan wordt door onderzoekers aangemerkt als een van de meest gesegregeerde Zweedse steden.

Ooggetuigen dachten eerst aan een grap, toen de man op het schoolplein kwam. „Hij droeg een masker, zwarte kleren en een lang zwaard”, zei een anonieme scholier tegen de Zweedse krant The Local. „Sommige studenten wilden met hem op de foto, ze wilden voelen aan zijn zwaard.”

Populaire bestemming

Met Duitsland is Zweden (9,8 miljoen inwoners) de populairste bestemming voor de stroom vluchtelingen die vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika naar Europa trekt. Op de ochtend voor de aanval liet de Zweedse immigratie- en naturalisatiedienst Migrationsverket, weten dat het in 2015 190 duizend asielaanvragen verwacht, het dubbele van wat de dienst in juli voorspelde. Nederland ontving tot eind vorige maand 23.527 asielverzoeken in 2015.

Sinds de extreem-rechtse Zweden-Democraten onder leiding van Jimmie Åkesson vorig jaar 13 procent haalde – een ruime verdubbeling ten opzichte van 2010 – bij de parlementsverkiezingen, is het debat meer gepolariseerd. De Zweden-Democraten benutten incidenten die de polarisering aanjagen. In augustus stak een uitgeprocedeerde asielzoeker twee mensen dood in een Ikea nabij Stockholm. De afgelopen weken gingen meerdere opvangcentra voor asielzoekers in vlammen op.

Toch moet de koppeling tussen deze aanval en de vluchtelingenstroom niet direct worden gemaakt, zegt Pieter Bevelander, hoogleraar internationale migratie en etnische relaties aan het Malmö Instituut voor Migratie. „De meerderheid van de Zweden blijft positief staan ten opzichte van migratie”, zegt de Nederlander per telefoon.

Dat bevestigt Jonathan Leman van de Zweedse antiracistische organisatie Expo, die extremistische groepen onderzoekt. „De aantallen zijn niet zozeer gegroeid, het is vooral de zichtbare mobilisatie tegen asielzoekers die opvalt.”

Tijdens een bezoek aan een asielzoekerscentrum afgelopen woensdag zei premier Löfven dat Zweden zijn maximumcapaciteit voor het accepteren van vluchtelingen heeft bereikt. Volgens immigratiedienst Migrationsverket verwacht het land een tekort van 25 tot 45 duizend opvangplekken voor het eind van het jaar.

Tegelijk liet Löfven weten zich „warm en trots” te voelen premier te zijn van een land dat veel doet om asielzoekers te helpen.