Zuma vreest de studenten en buigt

Met vijf dagen protest kregen studenten hun zin. De knieval toont de zwakte van de angstige president.

Een student in Pretoria rust uit na het protest tegen verhoging van de collegegelden. President Zuma draaide vrijdag de plannen terug. Foto Gianluigi Guercia/AFP

Vanaf het moment dat Jacob Zuma vanuit een veilige kamer in de Union Buildings in Pretoria beloofde de geplande verhoging van collegegelden te annuleren, bezegelde hij zijn lot voor de rest van zijn presidentschap. Vergeleken bij zijn collega’s op de rest van het continent is het een ongekende stap. Staatshoofden rond de Grote Meren negeren maanden van bloedig protest om zichzelf een derde termijn toe te eigenen. In Zuid-Afrika kostte het de studenten minder dan vijf dagen om de regering op de knieën te krijgen.

Zuma was nauwelijks uitgesproken of op het veld buiten de regeringsgebouwen hernamen studenten hun bestorming van de hekken en de bekogeling van oproerpolitie met stenen. Zelfs de belofte het komende jaar de collegegelden te bevriezen was allemaal niet genoeg. De president had ze het nieuws hoogstpersoonlijk moeten komen vertellen, klonk het. Niet vanachter een camera. Hoe ging hij deze belofte financieren? Waarom werd het onderwijs niet gratis, voor iedereen?

De partij van de president binnen bezet nog wel 62 procent van de parlementszetels, maar het gezag heeft Zuma buiten al lang verloren. Zijn presidentschap staat in het teken van de 20 miljoen euro die hij besteedde aan de verbouwing van zijn villa, en van benoemingen die hem kunnen redden van gerechtelijke onderzoeken naar corruptie. De studenten maakten niet alleen duidelijk dat nu, onder zijn leiderschap, de beloften die in 1994 na de val van de apartheid aan hun ouders waren gedaan, moeten worden uitbetaald. Maar ook dat zijn leiderschap hol is, en tot op het bot wordt gewantrouwd door een nieuwe generatie.

Zuma’s naam is synoniem geworden voor achteloosheid. Sinds de dood van Mandela eind 2013 dobbert het land leiderloos van protest naar protest. Wie het hardst roept, krijgt gelijk.

Want dat is de les van de afgelopen vijf dagen: protest loont. Protest jaagt de regering angst aan, niet in de minste plaats omdat de ANC-regering met hulp van studentenprotesten aan de macht is gekomen. Maar ook omdat dit een generatie is die niet langer uit dankbaarheid voor de strijd tegen de apartheid alles maar slikt van het ANC.

De president beloofde meer. Een einde aan het racisme op de door ‘het witte denken gedomineerde campussen’, zoals de studenten zeggen. Een onderzoek naar de mogelijkheden van gratis onderwijs, in de toekomst. Maar op de ANC-conferentie acht jaar geleden werd precies diezelfde belofte gedaan. Dat was nota bene de bijeenkomst waar Jacob Zuma tot partijleider werd verkozen, ten koste van zijn voorganger, de stuurse manager Thabo Mbeki.

Dat is ook de reden waarom Zuma’s speech met scepsis werd ontvangen. Zuma belooft, maar maakt niet waar. Zijn hoop de crisis te kunnen beteugelen met een knieval, en de studenten niet met rubberkogels terug naar huis te sturen, zal van korte duur zijn. De #Feesmustfall-beweging heeft geroken dat de president aangeschoten wild is. Het volgende protest tegen zijn presidentschap zal niet lang op zich laten wachten.