Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Premier ‘trots’ op asielhulp, ook na moord met zwaard

De aanslag donderdag vond plaats op een school met veel allochtonen. Is er verband met de migrantengolf in Zweden?

De 21-jarige dader van de aanslag op een school in Trollhättan poseert met leerlingen kort voor hij toesloeg. Foto AFP 
De 21-jarige dader van de aanslag op een school in Trollhättan poseert met leerlingen kort voor hij toesloeg. Foto AFP 

Na de eerste schok druppelen steeds meer details binnen over de context van de dubbele moord door een 21-jarige man, wiens daad geïnspireerd lijkt op de middelbareschoolmoorden zoals die veel voorkomen in de Verenigde Staten.

In Zweden werd slechts één keer eerder een vergelijkbare aanval gepleegd. In 1961 werd op een school vlakbij Göteborg een student doodgeschoten, zes mensen raakten gewond. De school van donderdag in Trollhättan heeft vierhonderd leerlingen en staat in de top tien van slechtst presterende scholen van Zweden. In de wijk Kronogården, waarin de school staat, werd de helft van de bevolking in het buitenland geboren.

Trollhättan wordt door onderzoekers bovendien aangemerkt als een van de meest gesegregeerde steden van het land. Of deze achtergrond verband houdt met de aanslag is onduidelijk,

De jongeman die donderdag een 17-jarige scholier en een docent doodstak en twee andere personen verwondde, handelde volgens de politie uit een racistisch motief. De slachtoffers van de aanvaller, die door de politie werd gedood, waren onder meer van Somalische en Syrische afkomst. Hij sympathiseerde met het nazisme en zou het speciaal op buitenlanders hebben gemunt.

Ooggetuigen dachten eerst dat het een grap was, toen de man op het schoolplein aankwam. „Hij droeg een masker, zwarte kleren en een lang zwaard”, zei een anonieme scholier tegen de Engelstalige Zweedse nieuwswebsite The Local. „Sommige studenten wilden met hem op de foto, ze wilden voelen aan zijn zwaard.”

De aanval komt op een precair moment in Zweden. Samen met Duitsland is het land met 9,8 miljoen inwoners de populairste bestemming voor de grote stroom vluchtelingen die vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika naar Europa trekt.

Op de ochtend voor de aanval liet de Zweedse immigratie- en naturalisatiedienst weten dit jaar 190.000 asielaanvragen te verwachten, het dubbele van wat de dienst in juli voorspelde. Nederland ontving tot eind vorige maand 23.527 asielverzoeken in 2015.

Van oudsher veel migranten

De komst van de grote hoeveelheid nieuwkomers roept al langer heftige discussies op in Zweden, dat van oudsher veel immigranten opneemt. Sinds de extreem-rechtse Zweden-Democraten onder leiding van Jimmie Åkesson vorig jaar 13 procent haalde – een ruime verdubbeling ten opzichte van 2010 – bij de parlementsverkiezingen, is het Zweedse debat meer gepolariseerd.

Toenemende incidenten rond asielzoekers zijn bovendien koren op de molen van de Zweden-Democraten, die dit steevast benutten voor het uiten van hun boodschap. In augustus stak een uitgeprocedeerde asielzoeker twee mensen dood in een Ikea bij Stockholm. Het leidde tot een storm van protest. De afgelopen weken gingen meerdere opvangcentra voor asielzoekers in vlammen op.

Extreem-rechts niet omvangrijk

Toch moet de koppeling tussen deze aanval en de vluchtelingenstroom niet direct worden gemaakt, zegt Pieter Bevelander, hoogleraar internationale migratie en etnische relaties aan het Instituut voor Migratiestudies in Malmö. „Natuurlijk zijn zowel deze aanval als de brandstichtingen olie op het vuur van extremistische groepen die zich gesterkt voelen in hun onvrede over de huidige situatie”, zegt de Nederlander per telefoon. „Maar de meerderheid van de Zweden blijft positief staan ten opzichte van migratie. De extreem-rechtse groeperingen roepen misschien hard, maar zijn in aantallen klein.”

Dat bevestigt ook Jonathan Leman van de Zweedse antiracismeorganisatie Expo, die extremistische groepen in Zweden monitort en onderzoekt. „De aantallen zijn niet zozeer gegroeid, het is vooral de zichtbare mobilisatie tegen asielzoekers die opvalt.”

Ook de centrum-linkse regering van premier Stefan Löfven kan de vluchtelingenthematiek niet langer negeren. Tijdens een bezoek aan een asielzoekerscentrum afgelopen woensdag zei hij dat Zweden zijn maximumcapaciteit voor het accepteren van vluchtelingen heeft bereikt. Volgens de Zweedse immigratiedienst verwacht het land een tekort van 25 tot 45 duizend opvangplekken voor het eind van het jaar.

Tegelijk laat Löfven zijn discours niet kapen door de recente gebeurtenissen. Aan Zweedse media liet hij weten zich „warm en trots” te voelen premier te zijn van een land dat zo veel doet om asielzoekers te helpen.