Hoe Draghi uw pensioenfonds sloopt

Rente in de eurozone kelderde na de hint dat ECB monetaire steun opvoert. Nederlandse staatsschuld tot vijf jaar heeft nu een negatieve opbrengst.

Een „levendige discussie” was het op Malta, aldus topman Mario Draghi van de Europese Centrale Bank. Die belegde op het eiland zijn vergadering.

De uitkomst zorgde voor een prima stemming op de Europese effectenbeurzen. Draghi gaf sterke aanwijzingen dat de ECB haar stimulerende monetaire beleid nóg verder opvoert. Dat kan door het bestaande opkoopprogramma van staatsleningen en bedrijfsleningen verder op te voeren vanaf de huidige 60 miljard euro per maand. Dat programma loopt tot en met september volgend jaar. Het kan om hogere bedragen gaan, een langere looptijd of een variant van de twee. Bovendien, liet Draghi vallen, is de ondergrens van de officiële rente van de ECB, die nu op min 0,2 procent staat, misschien nog wat verder naar beneden te drukken.

1.570 miljard onder nul

Technisch moeten over beide onderwerpen nog een boel vragen worden beantwoord. Is het wel mogelijk om de aankoop van staatsleningen verder op te voeren zonder dat van sommige eurolanden een te groot aandeel wordt opgekocht? En als het laagste tarief, de depositorente, nog lager moet, wordt dan het centrale tarief, de ‘basis-herfinancieringsrente’ (nu 0,05 procent) eveneens negatief? Dat kan technische problemen geven in het verkeer tussen ECB en de commerciële banken die zij van geld voorziet.

Het effect van Draghi’s aankondiging was meteen zichtbaar: de rente op korter lopende staatsleningen in de eurozone zakte naar een recordlaagte. Voor Nederland was dat min 0,32 procent voor de tweejarige staatslening.

Persbureau Bloomberg berekende dat vóór de ECB-vergadering 1.380 miljard euro aan staatsleningen van eurolanden al een negatieve effectieve rente had, en daarna 1.570 miljard. Dat is een toename van 190 miljard euro, sinds donderdag. Die 1.570 miljard is te berekenen als eenzesde van alle staatsschuld in de eurozone. Voor Nederland en Duitsland zal het percentage negatief renderende staatsschuld hoger zijn – aannemelijk ruim de helft van het totaal.

Aandelenkoersen reageerden positief op Draghi’s aankondiging. Een expansief monetair beleid jaagt in theorie de koersen op. Niet alleen doordat de financieringslasten van bedrijven dalen en de economie er door wordt gestimuleerd, ook omdat beleggers hun voorkeur noodgedwongen verschuiven van obligaties, die weinig tot niets meer opleveren, naar andere beleggingsklassen. Aandelen zijn daarvan de belangrijkste.

Geen geld- maar valutapolitiek

Maar bij nader inzien is van dat laatste effect, een verschuiving van voorkeur, weinig te merken. Deze week stond de AEX-index op 462 punten, bij een koers-winstverhouding van 20. In januari 2013 bedroeg de koers-winstverhouding eveneens 20, maar dan bij een AEX-stand van 350 punten. Niet een hogere waardering van aandelen verklaart de koersstijging, maar een verbetering van de onderliggende winst per aandeel; met eenderde. Hoewel die voor een deel ook zal zijn bereikt met de inkoop van aandelen.

Waar zit het effect dan wel? De ECB rapporteert dat de kredietverlening, met name in het zuiden van de eurozone, aantrekt. En het belangrijkste gevolg van het verruimende monetaire beleid: de koers van de euro. Het renteverschil tussen de VS en de eurozone hangt zeer sterk samen met de euro-dollarkoers (een r-kwadraat van 0,82 over de afgelopen 2,5 jaar).

Hoe lager, kortom, de eurozone-rente ten opzichte van de Amerikaanse, hoe zwakker de euro. En die lage Europese munt is zeer gunstig voor de economie. Hij zorgt er bovendien voor dat de inflatie via hogere invoerprijzen oploopt. Maar zo’n concurrerend valutabeleid mag niet het doel zijn van een centrale bank. Hooguit een neveneffect van het beleid.

Dezelfde truc van Draghi

Een ander neveneffect van het beleid van de ECB is nog veel politieker: een extreem lage, of zelfs negatieve rente straft spaarders en beloont leners. Nu zal dat de bedoeling zijn: het geld moet gaan rollen. Maar de straf geldt ook in groter verband. Landen met een hoge staatsschuld profiteren proportioneel meer. En, significanter, landen waar de oude dag op de pof, via een omslagstelsel, wordt gefinancierd, gaan er op vooruit. Terwijl landen met een kapitaaldekkingsstelsel, waar voor het pensioen is gespaard, worden gestraft. De solvabiliteit van Nederlandse pensioenfondsen staat fors onder druk en kan alarmerend worden als deze periode van steeds lagere, steeds negatieve rentes voortduurt.

Hogere premies, lagere loonstijgingen. Burgers die extra gaan sparen voor pensioen omdat de bedragen waarop zij rekenden er niet van zullen komen: er zijn landen, zoals Nederland, waar het stimulerende effect van het monetaire beleid van de ECB wellicht niet opweegt tegen de nadelen.

Is daar nog wat tegen te doen? Te vrezen valt van niet. Draghi heeft noordelijke tegenstand in het ECB-bestuur. Maar hij past tegen die minderheid dezelfde truc toe als vorig jaar: zo sterk zinspelen op nieuwe maatregelen, dat de financiële markten er op gaan rekenen. Een voldongen feit is het resultaat. Misschien dat stijgende aandelenkoersen daar alsnog tegenop gaan wegen. Maar het zou onverstandig zijn daarop te rekenen.