Groeiend gemor over bondskanselier

De politieke steun voor Angela Merkel neemt af naarmate het aantal asielzoekers in Duitsland toeneemt.

Bondskanselier Angela Merkel bij aankomst in Brussel voor een Europese top in oktober. In eigen land ligt ze onder vuur, ook binnen haar eigen CDU/CSU. Foto Delmi Alvarez/Reuters

De Duitse bondskanselier Angela Merkel praat morgen in Brussel over hoe het verder moet met de niet aflatende stroom van asielzoekers die via de Balkan naar Duitsland reist. Merkels woordvoerder formuleert het doel van het informele samenzijn eufemistisch als „het beter op elkaar afstemmen van de maatregelen van de afzonderlijke staten langs de route”. Het belang van Duitsland is bij dit overleg nauw verweven met Merkels eigen politieke voortbestaan.

In december 2012 werd Merkel voor de zevende keer herkozen tot CDU-voorzitter, met 98 procent van de stemmen. Het donderend applaus van de afgevaardigden hield meer dan tien minuten aan. Nu, bijna drie jaar later, verbleekt de bijval. Volgens een recente peiling is de steun voor Merkel als partijvoorzitter binnen de CDU met 16 procentpunt gedaald tot 82 procent. 86 procent van de christen-democraten is wel tevreden over Merkel in haar hoedanigheid van bondskanselier. Nog altijd zeer aanzienlijke percentages, maar de trend is neerwaarts. En: ruim de helft van alle Duitsers steunt Merkels asielbeleid niet.

De kentering in de waardering is tot op de dag nauwkeurig aan te wijzen: vrijdag 4 september. Die dag liet Merkel weten dat Duitsland zijn grenzen openstelde voor duizenden asielzoekers die al dagen in het nauw zaten in de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Dat het hier ging om een „eenmalige maatregel om een humanitaire crisis op te lossen”, zoals Merkel naderhand steeds herhaalde, hoorde verder niemand meer.

De geschiedenis is bekend: er kwam een exodus op gang. Het beloofde land heette Duitsland. Aanvankelijk leidde dat tot euforische reacties bij erg veel Duitsers. Merkel verwoordde toen de trots van velen: Duitsland was zeventig jaar na de oorlog een gewild land geworden. „En dat is weleens anders geweest.”

Maar ze wist uit de geheime, wekelijkse peilingen dat achter de publieke euforie veel private bezorgdheid schuilging. Die manisch-depressieve stemming probeerde zij te beteugelen met haar slogan: „Wir schaffen das!” („We lossen dit op!”). Een echo van Obama’s „Yes, we can!

Terwijl haar houding op veel plaatsen in Europa geprezen werd als principieel en inspirerend, daalde de realiteit neer over Duitsland. Misschien zouden er dit jaar wel een miljoen asielzoekers komen. Het opvangsysteem stortte in. Honderdduizenden vrijwilligers die opgewekt aan de slag waren gegaan om te helpen bij het opvangen van al die mensen, raakten overbelast. Op de achtergrond borrelde vreemdelingenhaat en racisme. Bijna vijfhonderd keer werden woningen waar asielzoekers waren gehuisvest aangevallen door rechts-extremisten. Meer dan zestig keer gingen opvangcentra in vlammen op.

Verdragen

Intussen groeit de onrust in de gelederen van de Bondsdagfractie van CDU/CSU, meldde de Frankfurter Allgemeine Zeitung donderdag. De Beierse CSU, onder leiding van premier Horst Seehofer, levert al weken harde kritiek op Merkels koers in het asielbeleid. Die komt erop neer dat Duitsland op grond van internationale verdragen (Vluchtelingenverdrag, Geneefse Conventie) én op grond van de regels in de eigen grondwet, iedereen die op de vlucht is voor oorlog of vervolging een fatsoenlijk onderdak dient te bieden.

Daarbij houdt Merkel vast aan de open binnengrenzen van het Schengenverdrag, die vrij verkeer van personen moeten waarborgen. De crisis kan volgens de bondskanselier alleen worden opgelost door afgewezen asielzoekers daadwerkelijk uit te zetten, vluchtelingen te spreiden over meer landen van de Europese Unie en de buitengrens van de Unie te sluiten. Daarover wil zij tijdens het informele overleg morgen in Brussel weer in gesprek.

De jongste peilingen tonen dat de Duitse kiezer tweedracht in de regeringspartij niet op prijs stelt: de unie van CDU en CSU valt vergeleken met de zomermaanden terug van 41 naar 37 procent. In werkelijkheid, zo wordt in de Bondsdagfractie gevreesd, is de terugval sterker. Zestig van de 310 zetels die de CDU/CSU telt, dreigen verloren te gaan. Tijdens de laatste fractievergadering zat de helft van de aanwezigen op een anti-Merkel-koers. De algemene stemming is dat de aantallen asielzoekers in Duitsland vóór de volgende fractievergadering, begin november, moeten dalen.

Merkel kan nog altijd rekenen op brede steun. Maar als de afgelopen weken iets hebben duidelijk gemaakt dan is het dat Angela Merkel een cruciaal onderdeel van haar politieke wapenrusting heeft verloren: de gedachte dat zij „de machtigste vrouw” van de wereld, Europa of zelfs maar van Duitsland zou zijn. In elke toespraak blijft Merkel koppig herhalen: „Wir schaffen das!” En telkens klinkt het meer alsof ze vooral zichzelf daarvan probeert te overtuigen.