De smaak van gal en bot

Elsbeth Etty grasduint door de stapel nieuw binnengekomen boeken en geeft haar eerste indruk.

Spannend én overtuigend is het relaas over de verdwijning van miljardairszoon Michael Rockefeller in november 1961. In Wreed Paradijs [1] maakt de Amerikaanse journalist Carl Hoffman aannemelijk wat tot dusver een gerucht was: de 23-jarige zoon van de Amerikaanse magnaat en politicus Nelson Rockefeller, spoorloos verdwenen bij een zoektocht naar inheemse kunst in (toen nog Nederlands) Nieuw-Guinea, is vermoord en opgegeten door koppensnellers uit het dorp Otsjanep.

In zijn geweldig geschreven boek doet Hoffman verslag van antropologisch onderzoek naar de geesteswereld en de rituele praktijken in de dorpen van de betrokken jagers-verzamelaars. De rituele moord op Rockefeller was waarschijnlijk gemotiveerd door wraak op de Nederlandse politie die eerder vier dorpshoofden had doodgeschoten bij de bestrijding van het kannibalisme. Het onderzoek in donker Nieuw-Guinea vertakt zich naar het nauwelijks minder duistere milieu van de Nederlandse diplomatie en de katholieke missie. Omdat de mysterieuze dood van de Amerikaan wereldnieuws was, stelden de Nederlandse bestuurders en diplomaten alles in het werk om de bij enkele missionarissen bekende toedracht te verhullen. Zij wilden de door minister Luns omhelsde fictie van een ordelijk bestuurd Nieuw-Guinea in stand houden met het oog op het Nederlands-Indonesische conflict over het eiland.

Van de Saoedische blogger Raif Badawi, die wegens het beledigen van de islam door de hoogste rechtbank in Saoedi-Arabië is veroordeeld tot een straf van duizend stokslagen, tien jaar gevangenis en een hoge geldboete, zijn vijftien teksten gereconstrueerd door de Duitse journalist Constantin Schreiber met behulp van Badawi’s naar Canada gevluchte vrouw. 1000 stokslagen voor de vrijheid [2] – uit het Duits in het Nederlands vertaalde blogs, die tussen 2010 en 2012 op enkele Arabische websites zijn verschenen – legt moedig getuigenis af van het verlangen naar vrijheid en verdraagzaamheid. Badawi is een gelovige moslim die, om een voorbeeld te noemen, met een beroep op de profeet Mohammed en de Hadith pleit voor gelijke rechten voor vrouwen. Liberalisme en religie zijn niet strijdig met elkaar, is de strekking van zijn in de ogen van de Saoedische machthebbers ketterse betogen. Inmiddels is hem de eerste reeks van vijftig stokslagen in het openbaar toegediend. De uitgave van zijn teksten is te zien als een protest tegen de schending van mensenrechten in Saoedi-Arabië dat als bondgenoot van het Westen doorgans weinig van protesten te duchten heeft.

In 2000 overleed de historicus J.W. Bezemer, auteur van het in 1988 verschenen Nederlandse standaardwerk over de Russische geschiedenis. Aan de vierde druk van Een geschiedenis van Rusland [3] had hij in 1994 nog een hoofdstuk toegevoegd over de ontbinding van de Sovjet-Unie. In de volgende drukken, bezorgd en aangevuld door de eveneens eminente historicus Marc Jansen, kwamen er hoofdstukken bij over het presidentschap van Jeltsin en de eerste regeerperiode van Poetin. Inmiddels zijn we toe aan de tiende druk en lijkt Jansen verwikkeld in een race met de actualiteit. Opnieuw voegt hij een hoofdstuk toe dat de annexatie van de Krim door Rusland, de Oekraïense crisis, het neerhalen van MH17 en de economische vooruitzichten van het regime van Poetin behandelt. Dit roept de vraag op of in geschiedschrijving wat meer afstand in de tijd niet wenselijk is. Anderzijds: historie dient ook tot meerder begrip van het heden en daar draagt Jansen zeker aan bij.

Ook van een werk van striptekenaar Marten Toonder, overleden in 2005, is een geactualiseerde herdruk verschenen: de eco-versie van De ombrenger [4], een futuristisch Bommelverhaal uit 1971 over het energievraagstuk. Heer Bommel ruilt zijn Oude Schicht in voor een soort voorloper van de elektrische auto. Toegevoegd is een inleiding van Arnon Grunberg, die dit geen geruststellende lectuur vindt. ‘De ombrenger smaakt naar gal, een smaak waar ik wel van houd.’