Als de oorlog in het oosten luwt, laait hij op in Kiev

De politieke strijdbijl wordt opgegraven. Tegenstanders van de regering zien op lokaal niveau hun kans op revanche.

Campagnetentjes voor de lokale verkiezingen van zondag bepalen het straatbeeld in Oekraïne, zoals hier in het centrum van de hoofdstad Kiev. Foto Sergey Dolzhenko/EPA

Politicus Vladimir Skorobagatsj biedt de gepensioneerde kiezers 50 procent korting op hun begrafenis in ruil voor hun stem bij de raadsverkiezingen in Charkov, de tweede stad van Oekraïne. Igor Vasjoenik uit Lviv vergelijkt zichzelf met astronaut Neil Armstrong. Ook wat hij gaat doen in deze stad is een „kleine stap voor een mens, maar een grote stap voor de mensheid”. Oleg Kapoestjak uit Ivano-Frankivsk laat de liften in de woonkazernes van kiezers „zegenen”. En in de hoofdstad Kiev belooft Ljoeba Bogatsjenko de gedoodverfde burgemeester-topbokser Vitali Klitsjko: „Mannetje, al in de eerste ronde zul je liggen.”

De lokale verkiezingen van zondag in bijna geheel Oekraïne lijken een klassieke campagnestijl te volgen. Kandidaten ronselen stemmen met concrete wederdiensten en megalomane beloften. Maar achter de façade van bizarre campagnes woedt een existentiële strijd. Nu de oorlog met pro-Russische separatisten in de Donbas luwt, laait het politieke gevecht om de macht in Oekraïne juist op.

Na ruim anderhalf jaar halfslachtig hervormen, in een land dat ook nog economisch aan de grond zit, zijn de machtsposities van president Petro Porosjenko en vooral premier Arseni Jatsenjoek zwak. Hun beider partijen staan er beroerd voor. Het Volksfront van Jatsenjoek doet niet eens mee.

Oligarchen en lokale zakencircuits zien hun kans schoon om een aantal regio’s in het zuiden en oosten onder controle te krijgen. Van daaruit kunnen ze het centrale gezag in Kiev verzwakken en onder druk houden om onwelgevallige hervormingen af te remmen. Ook oude bondgenoten van de in februari 2014 verdreven president Viktor Janoekovitsj zijn uit op een comeback.

Naast Kiev, waar de fusiepartij van Porosjenko en Klitsjko volgens opiniepeilingen kan rekenen op een kwart van de stemmen, zijn Charkov, Odessa en Dnepropetrovsk de sleutelsteden.

In Charkov koerst burgemeester Gennadi Kernes, een ex-loyalist van Janoekovitsj die eieren voor zijn geld heeft gekozen en nu op 49 procent staat, aan op herverkiezing in één ronde. Sinds de lente worden er her en der liften gerepareerd, kinderspeelplaatsen opgeknapt en straten opnieuw geasfalteerd, soms in vijf lagen dik om zijn bevriende aannemers mee te laten delen in de poet. Behalve in het universitaire centrum van de stad is Kernes, die na een aanslag in april 2014 in een rolstoel zit, populair.

De verkiezingen in Odessa zijn een toetssteen voor gouverneur Micheil Saakasjvili, de voormalige president van Georgië die van Porosjenko schoon schip moet maken in de meest corrupte en vooral Russischtalige stad. Als Saakasjvili’s kandidaat (een uit het buitenland teruggekeerde zakenman en zoon van een KGB’er) erin slaagt de huidige burgemeester, die uit de stal van Janoekovitsj komt, tot een tweede stemronde te dwingen, is dat een opsteker voor Porosjenko. Op meer macht in Odessa, van oudsher doorvoerhaven voor contrabande uit Rusland, kan Kiev niet rekenen.

Dnepropetrovsk is de plek waar twee conflicten op het scherp van de snede worden uitgevochten: een strijd tussen de Maidanrevolte en het ancien régime, en een oligarchenstrijd met bankier Igor Kolomojski. Die laatste werd dit jaar door Porosjenko ontslagen als provinciegouverneur nadat hij met een knokploeg had geprobeerd zijn macht in een oliebedrijf te vestigen. De rechterhand van Kolomojski gaat op voor het burgemeesterschap van de industriestad. Zijn tegenstrever is een man van het Oppositieblok, waarin veel Janoekovitsj-mensen zich hebben verenigd, die ook gesteund wordt door pijpleidingtycoon en kunstmecenas Viktor Pintsjoek. De kolen- en staalbaron Rinat Achmetov uit Donetsk, die gedwongen door de oorlog in de Donbas naar de Dnjepr is opgeschoven, probeert hier eveneens terug op het toneel te komen.

Door het wegvallen van de Donbas als machtsbasis voor Kiev is deze ‘Slag om Dnepropetrovsk’ een lastige paradox voor Porosjenko geworden. Juist omdat er in de Donbas nu een militair bestand is, is er meer ruimte voor een politieke oorlog elders in Oekraïne.