Kirchner laat de Argentijnen berooid achter

Zondag komt er voor de Argentijnen een einde aan twaalf jaar met een Kirchner aan de macht – Cristina Kirchner is niet herkiesbaar. Maar verdwijnt met haar het ‘kirchnerismo’?

Delia Bustamante (54) lurkt een paar keer stevig aan het ijzeren rietje dat uit een grote pot mate steekt, Argentijnse thee, en begint een lofzang op Cristina Kirchner, de president van Argentinië. „Cristina is als een moeder voor ons. Een krachtige, mooie en belangrijke vrouw. Ze heeft heel veel voor ons land gedaan. Zondag wordt een zwarte dag, dan moeten we afscheid van haar nemen.” Bustamante neemt nog een slok. Ze runt een crèche in Villa 31, een van de armste wijken van Buenos Aires. Overdag spelen hier kinderen van arme Argentijnen met Peruaanse en Boliviaanse immigrantenkinderen op niet-geasfalteerde straten. ’s Avonds heersen de drugsdealers er. Maar de laatste jaren wordt er ook geïnvesteerd in Villa 31. De bestrating is aangepakt en er zijn sociale projecten opgezet. Dankzij Kirchner, meent Bustamante. „Argentijnen zijn haar heel veel verschuldigd.”

Maar zo denkt niet iedereen erover. Veel Argentijnen zullen zondag met een gevoel van opluchting naar de stembus gaan. Wie er ook wint, de huidige president Cristina Kirchner komt niet terug. Zij is na twee termijnen niet meer verkiesbaar.

Twaalf jaar lang drukten Cristina en haar overleden echtgenoot Néstor Kirchner – die in 2003 president werd en van wie zij in 2007 het roer overnam – hun stempel op de Argentijnse politiek. De Kirchners zijn sterke aanhangers van het peronisme, de politiek-culturele populistische stroming van oud-generaal Juan Perón.

Onder Cristina’s links-populistische bewind maakte Argentinië roerige tijden door. Het land ging voor de tweede keer failliet (de eerste keer was in 2001) toen Kirchner weigerde schulden aan Amerikaanse hedgefondsen terug te betalen. De gevolgen voor de Argentijnen waren desastreus: torenhoge inflatie en een val van de peso. De prijzen voor levensmiddelen schoten omhoog, terwijl de salarissen niet genoeg meestegen.

Opvolger niet te benijden

Ook internationaal had de crisis gevolgen. Omdat Argentinië zijn schulden niet betaalde, kreeg het geen toegang meer tot de internationale kapitaalmarkten. Ondertussen voerde Cristina Kirchner een beleid van protectionisme en nationalisering van bedrijven.

„Wie Kirchners opvolger ook wordt na zondag, hij is niet te benijden”, zegt econoom Orlando Ferreres sceptisch vanuit zijn kantoor in het centrum van Buenos Aires. „De erfenis van Cristina Kichner is een land dat volkomen berooid en uitgehold wordt achtergelaten. Dat is triest. Ooit behoorden we tot de rijkste landen ter wereld, en zaten we met de Verenigde Staten en Europa om de tafel. Door Kirchner en haar problemen met de VS zitten we nu in een kamp met China, Rusland en Venezuela. Dát zijn de vrienden van Cristina Kirchner.”

Niet alleen internationaal, ook in Argentinië zelf heeft Kirchner veel vijanden gemaakt. Terwijl ze haar volk beloofde de welvaart eerlijk te verdelen, verrijkten de Kirchners zich in stilte. Hun vermogen groeide van 2,5 miljoen dollar bij het aantreden van Néstor in 2003 tot 17,7 miljoen dollar bij zijn dood in 2010. Hoeveel Cristina Kirchner nu bezit, is onbekend.

Dode aanklager Alberto Nisman

Het is een van de raadselen die Cristina Kirchner omhullen, en die ze graag onopgehelderd houdt. Het opzienbarendste mysterie speelde zich af in januari van dit jaar. Aanklager Alberto Nisman werd onder verdachte omstandigheden dood aangetroffen in zijn appartement, een dag voordat hij Kirchner wilde beschuldigen van een politieke doofpotaffaire.

Zelfmoord, opperde Kirchner direct; haar tegenstanders houden het op moord. De zaak, die ook internationaal veel aandacht kreeg, is nog steeds niet opgelost. De vraagtekens rond Nisman markeren de duistere kant van Kirchner, die een ster is in het opwerpen van façades.

Argentijnen gingen begin dit jaar in groten getale de straat op om tegen Nismans dood en tegen Kirchner te demonstreren. Die protesten waren vaak niet zo spontaan als ze leken: Kirchners politieke vijanden hadden er stevig de hand in. „De nalatenschap van twaalf jaar kirchnerismo is een volkomen gepolariseerd land”, zegt Rosende Fraga, politiek analist aan de Universiteit van Buenos Aires, in zijn werkkamer in de wijk San Telmo. „Zelfs tijdens de militaire dictatuur was dit land niet zo verdeeld. Je hebt de ‘K’ [Kirchner-aanhangers] en de ‘anti-K’.” Haar critici heeft Cristina Kirchner de afgelopen jaren behoorlijk de mond gesnoerd, zegt Fraga. Kritische media werden geweerd, bedrijven die niet naar haar pijpen dansten, kregen geen opdrachten, en dan was er nog de lange zendtijd die zij met haar redes vulde op radio en tv.

Kirchner verdwijnt nu van het toneel, maar het kirchnerismo niet per se. Volgens de peilingen is de grootste kanshebber Daniel Scioli, en hij komt uit de stal van Kirchners partij: onder Néstor diende hij als vicepresident. Zijn tegenstander is de burgemeester van Buenos Aires, Mauricio Macri, zoon van een steenrijke industrieel en sterk anti-Kirchner. Macri wil juist weer toenadering zoeken tot het Westen. ‘Cambiamos’ is zijn slogan: ‘Laten we veranderen’. Dan is er Sergio Massa, oud-kabinetschef van Kirchner die uit haar partij stapte, maar nog wel een fervent peronist is.

„De kans dat Argentijnen afstand willen doen van het peronisme is klein”, aldus Fraga. „Dat is een beweging die heel diep in onze cultuur zit, en alles te maken heeft met de sterke middenklasse die we hier hebben. Dat is destijds ingezet met het verenigen van arbeiders onder Perón.”

Delia Bustamante uit Villa 31 hoopt dat Cristina Kirchner over vier jaar gewoon weer terugkomt als president. „Er moet nog genoeg gebeuren in deze wijk. Ik wil mijn crèche uitbreiden, er moet een goed gezondheidscentrum komen en meer werkgelegenheid. We hebben haar hard nodig.”