Kijken: hoe de Technoviking een rechtszaak werd

De maker vertelt zijn verhaal in een zelfgemaakte documentaire.

Een still uit het beroemde YouTubefilmpje. Screenshot YouTube

Ruim vijftien jaar geleden kreeg de Duitse kunstenaar Matthias Fritsch tijdens de protestrave Fuckparade een grote, gespierde man voor zijn camera. Het leverde hem faam en tienduizend euro maar ook een rechtszaak, schulden en een documentaire op. In die volgorde. De maker vertelt zijn verhaal in een zelfgemaakte documentaire, maar wie de befaamde Technoviking nou eigenlijk is, blijft een mysterie.

Het filmpje, inmiddels bekeken door miljoenen mensen en wereldberoemd, begint met een groepje mensen dat in een wat grauwe Berlijnse straat staat te dansen op de trambaan. Een ogenschijnlijk benevelde man struikelt het beeld in en duwt bijna een vrouw met blauw haar omver. Een kale spierbundel in korte broek, met een hamer van Thor aan een ketting om zijn nek, komt het beeld in en stuurt de benevelde man resoluut weg. Precies als de intro van het nummer dat al die tijd op de achtergrond speelde, overgaat in een pompende technobeat zet hij het op een choreografisch verantwoord marcheren. Op weg naar wereldfaam.

Portretrecht of artistieke vrijheid

Het filmpje van Fritsch werd een van de meest beroemde memes ter wereld, maar was eigenlijk bedoeld als kunst. Het werk uit 2001 heet KNEECAM No.1 en was volgens de kunstenaar bedoeld om de kijker aan het twijfelen te brengen. Hij moest zich afvragen: is wat wij zien echt of in scène gezet. Het filmpje kwam echter via een obscure Zuid-Amerikaanse pornosite bij het beruchte 4chan terecht en ging in 2007 viraal. Fritsch hield er wat aan over - naar eigen zeggen ongeveer tienduizend euro - maar werd er nooit rijk van. Business Insider noemt het filmpje zelfs “The least profitable meme of all time”.

Jarenlang had Fritsch zich afgevraagd wie de man die hij gefilmd had eigenlijk is, maar contact heeft hij nooit kunnen leggen. Tot in 2009 een brief op de mat viel van de advocaat van de Viking. Het filmpje moest offline. De Viking vond het oneerlijk dat Fritsch eraan verdiende en wenste er niet meer aan mee te werken. Fritsch besloot af te zien van het geld dat hij ontving van YouTube, merchandise en televisierechten. Het werd weer stil. Drie jaar geen bericht van de Viking, of diens advocaat. Pas in 2013 kwam er bericht: Technoviking, naam nog altijd onbekend, sleepte Fritsch voor de rechter.

Matthias Fritsch verloor de zaak en moest de anonieme Viking alles wat hij aan het filmpje verdiend had terugbetalen. Hij had de beelden niet mogen gebruiken om geld te verdienen zonder toestemming van de gefilmde. Het filmpje waarin de Viking te zien was moest offline, of hij moest onherkenbaar gemaakt worden.

Documentair manifest

Met de enorme populariteit die Technoviking nog altijd geniet besloot Fritsch een crowdfundingactie op te zetten om een film te maken. Hij kreeg het geld bij elkaar en produceerde een documentaire die meer heeft van een manifest. De centrale vraag: is het auteurs- en portretrecht nog wel van deze tijd en hoe kan het recht anno 2015 aansluiting vinden bij de eeuw van de meme?

Bekijk de volledige documentaire (overigens met beelden erin waar Fritsch de rechten niet voor heeft) hieronder: