‘Bavaria, Grolsch en Brand zijn stokoud’

Dat beweren de marketeers van de pilseners van respectievelijk ‘1719’, ‘1615’ en ‘1340’

De aanleiding

Bavaria won vorige week de jaarprijs voor het beste familiebedrijf ter wereld. De brouwerij van ‘anno 1719’ is al zeven generaties in handen van de familie Swinkels. Meer bierproducenten beroepen zich op een eeuwenoude traditie. Grolsch viert dit jaar „vierhonderd jaar karakter”. Brand noemt zich de „oudste bierbrouwerij van Nederland” uit 1340. Kloppen al die historische claims?

Waar is het op gebaseerd?

Geschiedkundig onderzoek en moderne marketing.

En, klopt het?

Dronk men al Bavaria in 1719, Grolsch in 1615 en Brand in 1340? We kijken naar de lokale brouwtraditie, eigendomsrechten en productkenmerken.

Bavaria is er eerlijk over. Het jaartal 1719 is een „misverstand” en betekent „niets”, staat in Biografie van een brouwerij en een familie uit Lieshout uit 2008. In 1719 moest een zekere Laurens Morees voor het eerst accijns op bier betalen in Lieshout. Maar Morees was eigenlijk een herbergier die bier verkocht, maar niet brouwde, bleek later uit archiefonderzoek. Morees trouwde wel een vrouw met een brouwerij. Zijn dochter erfde het bedrijf en trouwde in 1764 weer met Ambrosius Swinkels. Zo werd de familie Swinkels – varkenshouders – een bierdynastie.

In die eerste brouwerij werd overigens al sinds 1680 of eerder bier geproduceerd, maar waarschijnlijk trappistachtig gerstebier. De familie Swinkels ging pas in 1924 pils brouwen onder de naam Bavaria.

Grolsch voert al jaren gildemeester Peter Kuijper op als stamvader. Maar dat klopt eigenlijk niet, staat in het boek 400 jaar Karakter. Het was zijn schoonvader, Willem Neerfeldt, die al in 1615 een pand kocht om een brouwerij te beginnen in Grolle, het huidige Groenlo in de Achterhoek.

Is er een historische lijn van dat brouwerijtje in Grolle naar het miljoenenconcern Grolsch in Enschede? Tja. Dat lijntje zou dan lopen via vier generaties Kuijper en drie generaties Harperink. De brouwerij ging in 1888 failliet en maakte een doorstart onder notaris Van Koolwijk. In 1897 kwam de familie De Groen aan het roer die de brouwerij groot maakte. Zij verkochten in 2007 hun aandelen aan de biergigant SAB Miller.

De merknaam Grolsch voor pils werd pas in 1913 gedeponeerd en de brouwerij werd in 1954 omgedoopt van ‘De Klok’ tot de Grolsche Bierbrouwerij. Door een gebrek aan gerst en mout in WOI had Grolsch bij aanvang nog weinig karakter. In het jubileumboek wordt het omschreven als „een soort laf oorlogsbier”.

Het jaartal ‘1340’ dat sinds 2003 in het logo van Brand uit Wijlre prijkt, is „dikke duimenzuigerij”, zegt pastoor en archivaris Frans Crutzen. Uit schriftelijke bronnen blijkt dat in de veertiende eeuw al bier werd gebrouwen in het Limburgse dorp. Maar het jaartal ‘1340’ is marketing, erkent een woordvoerder van Brand. De ‘3’ lijkt op de Gotische ‘B’ van Brand en ‘40’ is gewoon een mooi rond getal. Zelf denkt de pastoor dat al eerder, sinds midden twaalfde eeuw, bier werd gebrouwen in Wijlre.

De geschiedenis van Brand begint pas in 1871 als Frederik Edmond Brand de brouwerij koopt. Rond 1900 werd voor het eerst pils gebrouwen, staat in het boek 125 jaar Brand. De overname door Heineken in 1989 was een schok, „alsof Limburg zelf aan de Randstad werd verkocht”.

Conclusie

Bavaria is al sinds de achttiende eeuw in handen van de familie Swinkels. Op de plek van Brand in Wijlre wordt al eeuwenlang bier gebrouwen. Net als in de Achterhoek trouwens, want bier was vroeger een (steriele) volksdrank. Maar men dronk in 1719 nog geen Bavaria, geen Grolsch in 1615 en geen Brand in 1340. Wij beoordelen deze beweringen daarom als grotendeels onwaar.