Poetin wil zijn Midden-Oosten terug

De Russische tv-kijker ziet geen Oekraïne meer. Syrië is het slagveld waar Poetin nu mooie sier wil maken.

Foto's van Assad en Poetin bij een pro-regeringsdemonstratie voor de Russische ambassade in Damascus. Foto Muzaffar Salman / AP

De Russische staatstelevisie kreeg er geen genoeg van. Maandag bracht Bashar al-Assad een bezoek aan het Kremlin. Het was het eerste buitenlandse bezoek van de Syrische president sinds het begin van de burgeroorlog in zijn land. In heel de wereld was dat groot nieuws, merkten de Russische journaallezers met zichtbaar genoegen op, nadat het bezoek gisterochtend openbaar was gemaakt.

Rusland bombardeert in Syrië, en de Verenigde Staten hebben dat maar te accepteren. Na weken van onderlinge spanningen, werd gisteren bekend, zijn Amerikaanse en Russische militairen het eindelijk eens geworden over de coördinatie van al die straaljagers in het Syrische luchtruim. Mogelijk moeten er straks ook afspraken komen voor Afghanistan en Libië. In de afgelopen weken is het Kremlin zich nadrukkelijk met beide landen gaan bemoeien.

Thuisfront paaien

Wat beweegt Moskou? Russische analisten komen tot verschillende conclusies. Volgens arabist Leonid Isajev is het Russische optreden een noodgreep, die moet voorkomen dat Rusland zijn laatste beetje invloed in het Midden-Oosten verliest.

Maar volgens voormalig diplomaat en journalist Aleksandr Baoenov is er meer aan de hand. Poetin, zo zegt Baoenov, heeft een uitweg gevonden uit het politieke isolement waarin hij terechtkwam na de oorlog in de Oekraïne. En dat is vooral van belang voor het thuisfront. Rusland doet wat de VS doen, laat het Russische journaal elke dag zien. „Geen beelden meer van ruïnes en burgerslachtoffers in de [Oost-Oekraïense regio] Donbas”, zegt Baoenov. „Maar militaire macht onder een strakblauwe hemel. Rusland telt weer mee.”

Beide interpretaties passen in de uitgangspunten van Poetins buitenlandse beleid. De Russische president sprak ze enkele weken geleden nog eens uit, voor de Verenigde Naties in New York. Rusland moet een gelijkwaardige ‘partner’ zijn van de VS in een ‘multipolaire’ wereld. „Rusland wil dus ook meepraten over het oplossen van de problemen in de wereld”, zo zegt Isajev, verbonden aan de Hogeschool voor Economie in Moskou. „Als je zulke ambities hebt, dan kun je je niet veroorloven dat je geen invloed hebt in een van de belangrijkste conflictgebieden in de wereld – het Midden-Oosten.”

De stille afspraak

Maar juist dát is precies wat dreigde te gebeuren de afgelopen maanden. Na vier jaar burgeroorlog stond het Assad-regime – sinds decennia Ruslands belangrijkste bondgenoot in de regio – op omvallen. En toen Teheran een akkoord sloot met de VS over zijn nucleaire programma, knoopten Iran en het Westen directe betrekkingen aan en was Ruslands rol als vaste bemiddelaar tussen de aartsvijanden uitgespeeld. „Als Assad nu ten onder gaat”, vat Isajev samen, „wie houdt er dan nog rekening met Rusland in deze regio?”

Volgens Aleksandr Baoenov, medewerker van het Carnegie Instituut in Moskou, spelen ook andere motieven een rol. Het eerste motief: ontsnappen aan het cordon sanitaire waarin Rusland terecht is gekomen na de annexatie van de Krim en de oorlog in Oekraïne. Poetin, zo zegt Baoenov, wil dat het Oekraïnedossier naar de achtergrond verdwijnt. En die missie is volgens hem geslaagd. „Het Westen is geïrriteerd en wil Poetins spel eigenlijk niet meespelen. Maar men reageert nu anders dan rond Oekraïne.”

Het tweede motief is zo mogelijk nog belangrijker. Poetins heerschappij, legt Baoenov nog eens uit, rustte op een „stille afspraak” met de Russische bevolking: als de burgers zich niet met politiek bemoeien, dan zorgt het regime voor welvaart.

Maar nu de economie dit jaar met zo’n 4 procent krimpt, kan het Kremlin die belofte niet langer waarmaken. En dus is welvaart ingeruild voor nationale trots. „Voor Russen is het belangrijk om een grootmacht te zijn’’, zegt Baoenov. „Poetin laat zien dat hij overal ter wereld kan ingrijpen. Ook onder de neus van de Amerikanen. En ook zonder eerste om toestemming te vragen.”

 

 

Lees verder: De historische banden van Rusland met het Midden-Oosten