Oorsprong Zwarte Dood beter bekend na vondst bacterie

Een voorganger van de pestbacterie werd aangetroffen in lichamen van 2.800 tot 5.000 jaar oud.

Een schedel uit de Bronstijd van de Centraal-Aziatische Yamnava-beschaving. waarbij een voorganger van de pest werd aangetroffen. Foto Simon Rasmussen / Cell / AP

Een groep wetenschappers stuitte tijdens het onderzoeken van de tanden van 101 mensen die zo’n 2.800 tot 5.000 jaar geleden in Europa en Centraal-Azië leefden op iets bijzonders: een voorloper van de pestbacterie. De ontdekking schept mogelijk meer helderheid in de discussie over de oorsprong van de Zwarte Dood.

Hoofdonderzoeker Simon Rasmussen van de Technische Universiteit van Denemarken kan het nog steeds nauwelijks geloven, verklaart hij tegenover persbureau AP. “We waren erg verbaasd om de pestbacterie 3.000 jaar te vinden voor hij überhaupt zou moeten bestaan”, aldus Rasmussen. De onderzoeksresultaten werden gepubliceerd in vakblad Cell. Het vroegste bewijs voor de pestbacterie dateerde tot nu toe uit het jaar 540.

Anders dan tak die de Zwarte Dood veroorzaakte

Rasmussen benadrukt dat het hier om een andere tak van de pestbacterie gaat dan degene die de drie grote pestuitbraken veroorzaakte. Een van die pandemieën was de Zwarte Dood, die in de Middeleeuwen de helft van de Europese bevolking uitroeide.

De nu ontdekte variant mist een cruciaal gen, waardoor hij niet door vlooien verspreid kan worden. De pestbacterie uit de Bronstijd kon dan ook waarschijnlijk minder mensen infecteren en zich niet over zulke grote gebieden bewegen.

Atheense Plaag

Rasmussen hoopt dat zijn onderzoek leidt tot een beter begrip over hoe ziektes evolueren en zich verspreiden. Hij hoopt dat de ontdekking het mysterie van de Atheense Plaag kan oplossen. Bij deze epidemie kwamen rond 430 voor Christus mogelijk tot 100.000 mensen om het leven, maar het is nooit bekend geworden aan wat voor ziekte de slachtoffers precies overleden. Rasmussen:

“Mensen hebben veel gespeculeerd over wat dit voor ziekte was, bijvoorbeeld de mazelen of tyfus. Maar het kan ook de pest zijn geweest.”

Wetenschappers discussiëren al decennia over de oorsprong van de pest en hoe de ziekte, die ook in een meer onschuldige variant bestond, uiteindelijk zo dodelijk kon worden. De ontdekking van deze voorganger van de pestbacterie biedt weer nieuw materiaal voor dit debat.