#nationalshutdown universiteiten Zuid-Afrika 

Studenten in Kaapstad bestormden het parlement. In heel het land wordt geprotesteerd tegen te hoog collegegeld. 

Studenten lopen over de campus van de Universiteit van de Witwatersrand in Johannesburg. Foto Marco Longari/AFP

De Zuid-Afrikaanse minister van Financiën was net aan zijn begrotingsspeech begonnen toen gistermiddag rond twee uur studenten van de Universiteit van Kaapstad door de poorten rond het Kaapse parlement braken. Er vlogen geluidsbommen en traangasgranaten door de lucht. De studenten antwoordden met waterflessen en sinaasappels.

#NationalShutdown heet dit studentenprotest waarmee in heel het land campussen zijn bezet, colleges zijn stilgelegd, toegangswegen zijn geblokkeerd. Niet alleen eisen de studenten terugdraaiing van een aangekondigde verhoging van de collegegelden van tien tot soms vijftig procent. Voor het bezette parlement wordt nu zelfs om „gratis onderwijs” geschreeuwd. „We gaan niet weg tot we hebben wat we willen”, zegt Nkosi Chlibi, student aan de universiteit van Kaapstad. Zijn studiegenoot draagt een kartonnen bord met het jaartal 1976, als herinnering aan de tijd waarin zwarte studenten ook heel het land platlegden. Toen was het doelwit het blanke apartheidsregime, nu de regering van Jacob Zuma, zelf nooit student geweest. Studentenwoede blijft hier zelden zonder gevolgen. Afgelopen april werd op de Universiteit van Kaapstad onder druk van dezelfde menigte het standbeeld van de Britse kolonist Cecil John Rhodes van zijn sokkel gehaald. Aanhoudende protesten tegen racisme dwongen de rector twee maanden geleden tot verantwoording in het parlement en aanpassing van zijn beleid.

Dezelfde protesten verlammen de universiteiten van Johannesburg en Pretoria, net als die van Limpopo, Grahamstown en Port Elizabeth. Het protest wil niks weten van steun uit de politiek. De leider van de onder blanken populaire oppositiepartij Democratische Alliantie werd al net zo weggejouwd als de antikapitalisten van Julius Malema’s Economische Vrijheidsstrijders.

Buiten de campussen klinkt verontwaardiging van het Zuid-Afrikaanse publiek, dat de radiostations belt over het onfatsoen van de studenten. Maar columnist Max du Preez neemt het voor de studenten op. „Dit is Zuid-Afrika, het land waar niemand luistert naar mensen die enkel een petitie overhandigen”, schrijft hij.

„De universiteiten besteden alles uit aan bedrijven die hoge salarissen willen. En nu schuiven ze de rekening af op de studenten”, zegt student Phillip Mashaba. De Zuid-Afrikaanse regering besteedt slechts 0,75 procent van het bruto binnenlands product aan onderwijs, minder dan het gemiddelde in heel Afrika. Online worden die uitgaven vergeleken met de miljarden die deze regering spendeerde aan onbruikbare oorlogsfregatten, de verbouwing van president Zuma’s villa en slecht bestuurde staatsbedrijven. Door het groeiend aantal studenten sinds 1994 spendeert de regering nu aanzienlijk minder per student dan twintig jaar geleden.

„De problemen van de arme studenten zijn legitiem”, schrijft de rector van de Universiteit van de Vrijstaat, Jonathan Jansen. „Maar het universiteitsbestuur moet ook voorkomen dat het instituut instort.” Maar voor sussende woorden hebben de studenten van nu geen geduld. De val van het standbeeld van Rhodes leerde de studenten dat ze kunnen winnen, zolang ze volhouden. Op de campussen van Zuid-Afrika zijn de studenten nu de baas.