Het schaap is ook maar een mens

De drie bundels die Annie M.G. Schmidt maakte over het schaap Veronica gaan over een jonge single vrouw. De ijdele Veronica krijgt nu een eigen voorstelling. Door onze redacteur Joyce Roodnat Foto Marijke de Gruyter

Foto Marijke de Gruyter

Jip en Janneke kennen we. En Pluk van de Petteflet. En Floddertje ook. Ze zijn allemaal creaties van Annie M.G. Schmidt, en al zo lang zo populair dat ze tot het collectieve geheugen van Nederland horen.

Maar het schaap Veronica? Ook van Annie M.G., met drie bundels verzen (uit 1951, 1953 en 1960), die ooit ook populair waren. Nu weet alleen een enkeling er nog van. Het schaap heeft een standbeeld in Egmond, maar dat is bedoeld als eerbetoon aan illustrator Wim Bijmoer, die haar inderdaad prachtig tekende. Haar bundels worden niet meer herdrukt. Wie haar wil meemaken, koopt haar avonturen tweedehands.

Of die gaat nu naar de schouwburg, want het Nationale Toneel promoveert haar tot theatervoorstelling. Maar dat is een ander verhaal, ik heb het over het schaap in de verzen. Mijn wollen vriendin Veronica. Die niets uit de weg gaat en veilig in haar kleine wereld verkeert, met theevisites en uitstapjes en soms gaat ze in het bad. Die weliswaar nu in „de stad” woont en ver van huis („de wei”) is, maar die niks te vrezen heeft want er wordt heel veel van haar gehouden.

Het schaap is ook maar een mens. Want zo gaat dat bij Annie M.G. Schmidt, de grenzen tussen mens en dier liggen vaag. Zie haar roman Minoes, met een jonge vrouw die tevens een poes is en bijvoorbeeld in een doos slaapt. Of het vers ‘Liever kat dan dame’. Of de reislustige Kat van Ome Willem, die „kopjes op zijn Frans geeft”. En het zijn niet alleen katten. In het gedicht ‘Beppie Snauw’ verandert een meisje in een big, terwijl ze óók een meisje blijft, met een moeder en een step.

Pratende dieren suggereren kinderliteratuur, en Veronica doet genoeg wat leuk is voor jonge lezers. Maar kindergedichten zijn dit niet. Dit schaap is geen klein meisje, ze is een jonge vrouw. Hooggehakt op haar hoefjes. IJdel in haar witte bontjas. En uitdrukkelijk single.

Zijn hiero nou makrelen?

Ze is het schaap dat aan de zwier wil:

„He nee, zei ’t schaap Veronica, ik wil nog niet gaan slapen.

We hoeven niet zo vroeg naar bed, het is toch Zaterdag?”

Het schaap dat alles wil meemaken („He, zei het schaap Veronica, mag ik vandaag chaufferen?”) en alles wil weten („Zeg, zei het schaap Veronica, zijn hiero nou makrelen?”)

Het schaap dat gevoelig is voor poëzie („Zie, zei het schaap Veronica, de maan schijnt door de bomen”) en smacht naar diepe gedachten („Heus, zei het Schaap Veronica, ik heb het zelf gelezen:

Die ster daar heet Saturnus. Daar! Een eindje van de maan.”)

Op zulke openingszinnen volgt telkens een vormvast vers in zes coupletten, vol heftige emoties en plompverloren observaties.

Het schaap annex de jongejuffrouw Veronica heeft een dubbele moeder in twee zussen: „de dames Groen”. Er is ook een soort vader: de dominee. Samen zijn ze een gezin, in een tijd dat geen gezin hebben genant was.

Eeuwige vrijgezel

Let vooral op de dominee. Deze eeuwige vrijgezel is hoffelijk. Een keurige meneer, met uitbarstingen van woede en vrolijkheid die hij uit met krachttermen als „Wat hamer!”

Maar soms vergaloppeert hij zich, bijvoorbeeld als het warm is en de zwembroek aangaat:

„Pfffff! zei het schaap Veronica,

u hebt gemakkelijk praten…

Wat is het heet, wat is het heet!

Mijn ruggetje is drijf.

U kunt, wanneer het nodig is,

uw wolletje uitlaten,

maar kijk eens naar mijn ondergoed,

dat groeit maar zo aan ’t lijf.”

Waarop de verhitte dominee haar best even bloot wil scheren, desnoods „alleen van boven”. Wat de dames Groen choqueert en wat ze niet toestaan. Waarop het schaap af gaat zitten koelen „in de ijskast, met m’n voetjes in de boter”. Het is een mooi hitsig gedicht – en zo vreemd nog niet. In het toneelstuk The Goat (2002) van Edward Albee bekent een man zijn echtgenote dat hij een verhouding heeft met een geit. Ze heet Sylvia en hij is dolverliefd op haar. En in de film Night on Earth (1991) speelt de komiek Roberto Benigni een man die enthousiast vertelt over zijn intense relatie met een jong schaap. Hij kon het niet laten, want ze was zo lief.

Ja, ze is lief. Zo lief en zo gezellig.

Ik houd van het schaap Veronica. Hoop in bange dagen voor iedereen die graag wat vreemd doet. Die onweerstaanbaar zin heeft om zich aan te stellen en het niet kan laten op te vallen. Die warm wordt van de mooiste openingszin van alle Veronica-verzen:

„Ha! riep het schaap Veronica, verrukkelijk, verrukkelijk!”