En toen hing er ineens een schotel in ons mooie Montfoort  

Gemaskerde mannen uit Montfoort vielen een opvangcentrum in Woerden aan. Wie waren het?

Alle foto's voor dit verhaal zijn gemaakt door Jasper Juinen.

De moeder van Edwin V. doet voorzichtig de voordeur open. „Wie bent u?” Als ze de vraag hoort of haar zoon wil praten over de aanval op een asielzoekersopvang, sluit ze vlug de deur. Van achter de eettafel staart Edwin naar buiten.

Edwin zou een van de twintig jonge mannen zijn die twee weken geleden met bivakmutsen op een vluchtelingenopvang in Woerden hebben bestormd. Ze joegen asielzoekers schrik aan door met vuurwerk en eieren te gooien. Elf verdachten werden die avond aangehouden, twee dagen geleden nog eens drie. Ze zouden zich schuldig hebben gemaakt aan openlijke geweldpleging en bedreiging. De meesten zijn nu vrij, maar blijven verdachten.

De meeste verdachten komen uit Montfoort, een plaatsje met 13.700 inwoners ten zuidwesten van Utrecht. Daar strijdt de actiegroep ‘Ons Montfoort Vluchtelingenvrij’ al langer tegen de komst van asielzoekers. Wie waren de gemaskerde mannen die het opvangcentrum aanvielen?

 

Montfoort is zo’n plaats waar mensen met hun fietsbel rinkelen als ze elkaar tegenkomen op straat. Waar een gevonden kat of kinderschoen via Facebook weer bij de eigenaar terechtkomt. Waar de kerken vol zitten, de muziekvereniging bloeit en de ouderen in het verzorgingshuis sjoelen en bridgen. Kinderen zitten op voetbal, of gaan naar de padvinderij.

Het was er even wennen

Loes Gomersmach (70) moest even wennen toen zij enkele jaren geleden uit Utrecht naar Montfoort verhuisde, maar woont er nu geweldig. „In Utrecht lopen ze door rood, in Montfoort wacht je bij het stoplicht. Omdat iedereen dat doet.” Sociale controle, in Montfoort bestaat het nog. „De gemeenschap houdt de jeugd in de hand”, zegt Gerard van Wijngaarden, die meerdere winkels in Montfoort heeft. Veel bewoners kennen de jongeren die het opvangcentrum hebben belaagd. Gewone jongens, de meesten van een jaar of twintig, uit gewone gezinnen, zeggen buurtbewoners.

Bijvoorbeeld Stefan de R., die keukens opknapt. Of Edwin V., een jongen die volgens een familielid moeite heeft werk te krijgen en te houden. Lennart S., fanatiek fan van FC Utrecht. Dan is er nog Jesper van V., die net als andere verdachten voetbalt bij MSV ’19. In weekenden gaan ze uit in Montfoortse cafés als Bolle Harry en zetten de foto’s van zo’n avond vol drank op Facebook. Er wordt wel eens wat vernield.

De jongeren gaan samen op vakantie naar Chersonissos en doen mee aan acties voor goede doelen. Als de plaatselijke timmerman een marathon rent voor KiKa, sponsort Stefan hem. „Bedankt voor je donatie pikkie!”, schrijft de timmerman aan Stefan. „Wat hebben we toch een gulle jeugd in Montfoort!” Ook Lennart zet zich in voor KiKa.

Ze krijgen maar geen huis

De jongeren houden van Montfoort, maar het lukt ze niet om er een huis te bemachtigen. Huurwoningen zijn schaars. Alle ouders hebben wel een dochter of zoon op de wachtlijst voor een huis. „Mijn dochter wilde het huurhuis van een vriendin overnemen”, vertelt een familielid van een van de verdachten, „maar ze stond niet lang genoeg op de wachtlijst. Dus werd er een asielzoeker in geplaatst. Binnen een week hing er een schotel.” Hoe het familielid weet dat het om een asielzoeker ging? „Nou ja, het was in elk geval een allochtoon.”

 

Hij verwoordt een gevoel dat breder leeft in Montfoort: voor de eigen jeugd zijn er geen huizen beschikbaar, voor ‘buitenlanders’ wordt alles geregeld. CDA-burgemeester Theo van Eijk ziet dit als een hoofdoorzaak van de weerstand in Montfoort tegen vluchtelingen. Van Eijk: „Jongeren zeggen tegen mij: ‘Ik sta al zoveel jaar op een wachtlijst en nou gaat zo’n vluchteling voor.’ Dat begrijp ik. Ik zou het zelf ook kunnen zeggen.”

Angst en onveiligheid

De burgemeester ziet het als zijn opdracht om de bevolking uit te leggen dat het gebrek aan woningen niets te maken heeft met vluchtelingen. „Niet de vluchtelingen zijn het probleem, maar de prop in het socialewoningbouwsysteem.” Om het op te lossen wil de burgemeester tijdelijke woningen in de regio neerzetten. Om een aantal vluchtelingen in te plaatsen, én jongeren die al zo lang op een huis wachten.

Er is nog een andere oorzaak die Van Eijk waarneemt in het protest tegen vluchtelingen: angst voor onveiligheid. Inwoners zijn bang dat Syriërs een bedreiging vormen voor Montfoort. „Er is hier een redelijke vertegenwoordiging van de PVV aanwezig”, zegt Van Eijk. „Voor die stemmers geldt: alles wat met de islam te maken heeft, is niet welkom.”

Niet dat Montfoortenaren vaak een moslim tegenkomen. Minder dan 3 procent van de inwoners is allochtoon. Maar buiten Montfoort, als de jeugd in de grotere discotheken uitgaat, komen ze er wel mee in aanraking. „Als ze ruzie krijgen, is het negen van de tien keer met een Marokkaan”, zegt een moeder van twee zoons.

Waren de daders lichtgetint?

Wanneer vorig jaar in een naastgelegen dorp een brug met vuurwerk wordt opgeblazen, schrijft Jesper van V. op Facebook dat de daders „licht getint” blijken te zijn – terwijl er in werkelijkheid niets bekend is over de afkomst van de daders. „Jaa dash logisch”, reageert Stefan de R. Zijn broertje wil weten wat voor straf ze krijgen. „Klouwen der afhakken net zo als ze dat in hun eigen cultuur doen!”, schrijft Stefan de R. „Bommen op heel het midden oosten! Proberen het mooie montfoort kapot te maken!”, schrijft Lennart S.

Een 19-jarige student uit Montfoort was dit jaar kandidaat voor de verkiezingen van de Provinciale Staten: Jochem Daeter stond op de kieslijst van de PVV. Hij kreeg in zijn woonplaats opmerkelijk veel voorkeurstemmen: 714 – toch te weinig om Statenlid te worden. Enkele maanden hierna duikt Daeter op als woordvoerder van ‘Ons Montfoort Vluchtelingenvrij’. De actiegroep hangt spandoeken op met teksten als ‘Eigen Volk Eerst’ en ‘Stop de Islam’. Ze worden verwijderd door de politie. De groep wil in gesprek met burgemeester Van Eijk om hem ervan te overtuigen geen vluchtelingen op te vangen. De burgemeester maakt hun duidelijk dat er nog geen beslissingen zijn genomen.

Na de bestorming van het Woerdense opvangcentrum verschijnen steunbetuigingen op de Facebookpagina van de actiegroep. „Respect, eindelijk doet iemand eens wat.” „Mooi zo goed gedaan jongens.” „Dit is nog maar het begin.” Hoewel Ons Montfoort Vluchtelingenvrij ontkent iets te maken te hebben met de bestorming, zei Daeter gisteren tegen RTV Utrecht dat verschillende leden van de groep betrokken waren bij het incident. Hij heeft zelf afstand genomen van de actiegroep.

Er is nog niets besloten

De burgemeester is inmiddels de helft van zijn tijd kwijt aan het asielvraagstuk. Terwijl de gemeente nog niet eens heeft besloten óf het asielzoekers gaat huisvesten, gaan de gesprekken in sommige winkels over niets anders dan asielzoekers. Burgemeester Van Eijk: „De mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest.”

Protest op asielopvang op verschillende plekken in Nederland