Burgemeester is ‘klaar’ met haar collega

De hoofdvestiging van de rechtbank Limburg komt in Roermond. Dat zet kwaad bloed in de provincie.

Commissaris van de koning Theo Bovens had het er moeilijk mee. Wat moest hij vinden van de ontmanteling van de rechtbank Maastricht ten gunste van Roermond? Vorige maand twitterde hij uiteindelijk: „Neem veel emotie waar rond voorgenomen keuze Rechtbank; als CdK pleit ik voor handhaven status quo; goed voor álle Limburgers.”

Het werd Bovens (een Zuid-Limburger) kwalijk genomen ten noorden van Susteren, waar de heuvels overgaan in het vlakke land van Midden-Limburg. Bovens zou partij kiezen in het conflict dat de provincie sinds twee maanden verdeelt.

In augustus bleek uit het Meerjarenplan Rechtspraak dat de Raad voor de rechtspraak en de presidenten van de rechtbanken en hoven de voorkeur gaven aan Roermond. Maastricht, waar al eeuwen recht wordt gesproken, zou een bijkantoor worden van Roermond, vijftig kilometer verderop.

Roermond was blij. Na het vertrek van de Belastingdienst naar het nóg noordelijker gelegen Venlo, staat daar een kantoor leeg. Vóór de keuze tussen de steden officieel was, had Roermond het pand al bij onder meer de Raad voor de rechtspraak in de aanbieding gedaan.

Bovens wil echter twee volwaardige locaties behouden. Hij zit op één lijn met de nieuwe burgemeester van Maastricht, Annemarie Penn-te Strake. Deze voormalig hoofdofficier van het parket Maastricht verzet zich hevig. Daarbij heeft ze de steun van de andere burgemeesters in het dichtbevolkte Zuid-Limburg, waar 54 procent van de Limburgers woont.

Geen eerlijke kans

De onthulling deze week dat Maastricht geen eerlijke kans had in de procedure omdat het rechtbankbestuur van meet af aan vóór Roermond was, sterkt haar. Penn voelde zich eerder ook al gepasseerd door de Raad voor de rechtspraak en rechtbankpresident Peter Pulles. Die informeerden haar pas vlak vóór het bekendmaken van de keuze voor Roermond. De burgemeester van die stad, Rianne Donders, zou eerder op de hoogte zijn geweest. „Dit nieuws doet recht aan het onaangename gevoel dat veel mensen hadden bij de manier waarop in dit dossier is geacteerd”, aldus Penn.

Ze vindt dat de procedure niet transparant was. De ontmanteling in Maastricht is bovendien onlogisch. Daar zitten immers ook het hoofdkantoor van de politie Limburg, de grote advocatenkantoren en het OM. Het OM is nota bene vorig jaar vanuit Roermond naar Maastricht verhuisd. Ook de Maastrichtse gemeenteraad schreef een brief aan Den Haag.

In de provinciehoofdstad hoort een volwaardig gerechtsgebouw, vindt ook Hildegard Schneider, decaan van de Maastrichtse rechtenfaculteit. Zij is het eens met Bovens, Penn, de advocaten, het OM en de rechters in Maastricht.

Schneider wijst op de band die haar faculteit heeft met de rechtbank: de oefenrechtbanken, de eenvoudige uitwisseling van kennis en de bezoeken die ze er met studenten aan brengt. „En dan het risico! Ik zie die officieren van justitie al op en neer reizen met hun vertrouwelijke dossiers. Een geheugenstick is zo verloren.”

Schneider zegt de steun te hebben van haar college van bestuur. Maar ook binnen de universiteit trekt de kwestie een geografische breuklijn. Gerard Mols, voormalig rector magnificus en nu hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht, woont nabij Roermond. Hij schreef prompt een column in een advertentieblad waarin hij afstand neemt van zijn universiteit. Mols is er niet meteen tegen als Maastricht nog slechts kleine zaken, „overdreven gezegd op het niveau van de Rijdende Rechter”, zou overhouden. Hij vindt dat Roermond qua bereikbaarheid wint: de rechtbank ligt dicht bij het station en de stad ligt centraler in de provincie dan Maastricht.

Ondertussen liet burgemeester Penn gaten schieten in de voor beide steden opgestelde businesscases. Die deugden niet, meldden haar ambtenaren. Een hoofdvestiging in Roermond is helemaal niet zoveel goedkoper dan in Maastricht.

Na enige tijd kon de regionale omroep melden dat Roermond en Maastricht „bekvechten over de hoofdvestiging van de rechtbank”. De lobby van Maastricht om de Raad voor de rechtspraak op andere gedachten te brengen had kwaad bloed gezet. Burgemeester Donders van Roermond toonde zich woedend over uitspraken van haar collega Penn dat zij over het plan „voorkennis” had. In een brief aan de Raad voor de rechtspraak schreef Donders dat het „onacceptabel” is dat „feiten ondergeschikt raken aan emotie en commotie”.

Donders wist zich gelijk gesteund door alle fractieleiders uit haar gemeenteraad. Die verklaarden: „De reacties vanuit Maastricht (gemeente en provincie) nopen ons er toe een ander geluid te laten horen.” Ze „betreuren” de keuze van Bovens en noemen twee gelijkwaardige rechtbanken „geen reële optie”.

Donders zegt desgevraagd „helemaal klaar” te zijn met de praktijken van Maastricht. Het conflict begon, volgens Donders, toen zij op een zaterdag op vakantie ter hoogte van de Brennerpas op hoge toon werd gebeld door Penn. Haar ambtgenoot heeft „vanaf het begin van alles geroepen wat niet waar was. De meerwaarde van deze manier van vechten zie ik niet. Ik ben moe aan het raken van het gemanipuleer. Hier worden mensen beschadigd.”