De migrant is niet snel afgeschrikt

Met de winter in aantocht en oplaaiende onrust in Europa over vluchtelingen, zullen er wel minder komen. Of niet?

Joegoslavische oorlog zorgde voor een asielpiek in de jaren 90

Boze, vertrokken gezichten van Pegida-aanhangers in Dresden. Opnieuw vlammen in een asielzoekerscentrum in Zweden. Doorweekte en rillende migranten in Kroatië. Een boze voorpagina van de Duitse boulevardkrant Bild vol anti-vluchtelingenuitlatingen op Facebook. Dat waren de beelden van de afgelopen dagen. Nu zullen er wel minder mensen aan de lange reis willen beginnen, zou je denken. Straks komt ook de sneeuw in de Balkan nog.

Maar de meeste hulporganisaties rekenen op hooguit een kleine daling. Op basis van ervaringen met de bootvluchtelingen naar Italië zou je verwachten dat er veel minder mensen komen als het echt winter wordt, zegt Florence Kim, woordvoerder van de Internationale Organisatie voor Migratie in Genève. Dat geldt nog steeds voor de route vanuit Libië: de lange overtocht op zee wordt een stuk kouder en gevaarlijker. Maar op de Griekenlandroute verwacht ze „geen daling van betekenis”.

Temperaturen ver onder nul straks op de Balkan? „Ook in de tenten in Turkije en Libanon voel je de winter. Daar wordt het slechter. In dat opzicht kun je in de winter juist een toename van het aantal mensen verwachten.” En die anti-migratiestemming? „De invloed daarvan is minimaal als je het afzet tegen de bombardementen die de Russen nu uitvoeren in Syrië. Die leiden juist tot meer vluchtelingen.”

Twintig graden onder nul

Ook een Syrische vrouw uit Homs die in Istanbul haar landgenoten probeert te helpen, denkt niet dat de protestmarsen, relletjes en brandbommen in Europa mensen afschrikken. „Er is negativiteit hier, de discriminatie van Syriërs door de Turken, en er is negativiteit daar. Wie al twijfelde heeft een excuus om niet te gaan, en wie echt wil vertrekken, gaat toch wel.” Een extra reden om nú te gaan is de angst dat het beleid wordt aangescherpt, zowel in Turkije als in de EU.

En het weer? Het is nu ’s nachts al vaak rond het vriespunt op de Balkan. Over een maand kan de temperatuur naar twintig graden onder nul dalen. „Het zal moeilijk worden’’, voorspelt Caroline Haga, van de Internationale Federatie van Rode Kruizen en Rode Halve Maanverenigingen (IFRC). „We moeten ons voorbereiden op de winter. Zorgen voor goede kleding, vooral goede schoenen. Voor verwarming in de tijdelijke opvangcentra, voor warm eten en drinken. En we verwachten ook dat er meer mensen ziek worden.”

Haga zegt dat het Rode Kruis wel rekening houdt met een lichte daling van het aantal migranten. „Maar de kans is groot dat die langer moeten blijven in de landen waar we nu al migranten in de regen en kou zien staan. Ik denk niet dat ze zo snel kunnen blijven doorreizen als nu. En we houden er ook rekening mee dat de routes de komende weken veranderen, dat meer mensen bijvoorbeeld zullen proberen over land Bulgarije binnen te komen.”

Het Hoge Commissariaat voor vluchtelingen van de VN, UNHCR, slaat alarm. „We weten hoe we een kamp, een tent, een gebouw voor de winter moeten inrichten, maar we weten niet hoe we een menigte die zich iedere dag van land naar land verplaatst, moeten beschermen tegen de winter”, zei UNHCR-baas António Guterres. „Met het weer dat er in de Balkan is, kunnen we ieder moment een tragedie hebben.”

Hij zoekt de oplossing niet in tenten, dekens of warme schoenen, maar roept op de opvangcentra in Griekenland snel actief te maken. Anders „zoeken de mensen zelf hun weg, met hun eigen middelen, op de chaotische manier zoals dat nu gebeurt”. Florence Kim (Organisatie voor Migratie): „Als in Syrië niets verandert, is de invloed van hoge muren, incidenten of slecht weer minimaal.”