Bitterballen en F-16’s in Nederlandse Borgen

Geen suf computerspeurwerk voor onderzoeksjournalisten Tom en Dana in De Affaire. Ze rijden liever door de woestijn.

Grootschalige spionage van de Amerikaanse NSA, massamoord in Srebrenica, en de ontwikkeling van de Iraanse atoombom. In de tv-serie De Affaire deinzen de Nederlandse onderzoekjournalisten Tom en Dana niet terug voor grote internationale kwesties. Maar hun hoofdredacteur houdt ze bij de les. „Wat is de Nederlandse invalshoek?” wil zij steeds weer weten. En het knappe van Dana en Tom is dat ze die Nederlandse insteek altijd weten te vinden.

De VARA-serie die helaas maar drie afleveringen telt, is bedacht door tv-directeur Robert Kievit en documentairemaker Thomas Blom. Scenaristen Alma Pompeyus en Hein Schütz schreven dertien jaar geleden ook de tv-serie De Enclave, eveneens over Srebrenica. Zoals de norm is in Nederlandse series, blijven ze dicht bij de actualiteit. Ze nemen steeds een bestaande zaak en fantaseren over wat je daar nog meer aan zou kunnen ontdekken. Vaak zijn het trouwens oude zaken die een nieuw staartje krijgen. Bindende boodschap van de drie kwesties: de Nederlandse regering stopt alles in de doofpot en loopt aan de leiband van de Amerikanen.

Journalisten zijn in series en films nooit gewone ambachtslui. Ze zijn altijd of cynische schurken of bevlogen helden. In deze thriller zijn ze helden in de traditie van All The President’s Men. Echte onderzoeksjournalisten zijn geschikt voor die heldenstatus omdat ze door lang en vasthoudend speuren opzienbarende onthullingen doen. Kruisridders voor de Waarheid. Net als detectives. Maar erg televisiegeniek is hun werk niet. Ze zitten de hele dag te bellen en in rapporten te lezen.

Dus laat thrillerregisseur Hanro Smitsman het duo spannende dingen doen die je een echte onderzoeksjournalist niet snel ziet doen. Ze plegen een inbraak, doen zich voor als jihadisten, worden ontvoerd en gemarteld door geheim agenten, en belanden in een Iraanse kernreactor, net als die wordt gebombardeerd door Israëlische F-16’s.

Peter Blok speelt de veteraan Tom, die alles al heeft gezien. Vermoeide kop, moeilijke man, afgekickt van de drank, vers gescheiden. Hij is sinds kort gekoppeld aan de bevlogen Dana, gespeeld door Kiki van Deursen. Woont alleen, krijgt geen privéleven. Tom koestert onuitgesproken gevoelens voor haar, ook vaderlijke. Het klassieke speurdersduo krijgt wel een kleine twist: niet de vrouw maar de man worstelt met het combineren van werk en zorg.

De serie voert zijn ambities snel op. In de eerste aflevering modderen ze nog aan in Amsterdamse cafés en op de redactie en zijn de hevigste gebeurtenissen twee inbraken. Maar in de tweede aflevering zitten we al met Amerikaanse inmenging. En in de derde rijden we door de Iraanse woestijn.

Zo flirt de serie aanvankelijk met het journalistieke gedeelte van Borgen (ook een blonde journaliste die dubbelt als tv-presentatrice) en later steeds meer met Homeland: Tom heeft een trauma en verdachte moslimsympathieën sinds hij is ontvoerd in Afghanistan. En Dana speurt rond in het enge Midden-Oosten met haar blonde haar bedekt door een hoofddoek.

En hun baas, de hoofdredacteur die „bitterballen eet met het halve kabinet”, is natuurlijk niet te vertrouwen. Of anders gezegd: die houdt de hogere belangen in de gaten.