Afspraak fiscus met Starbucks is verboden staatssteun

Nederland moet minstens 20 miljoen euro terugvorderen van de Amerikaanse koffieketen.

Logo van Starbucks bij een Shell-station. Foto Lex van Lieshout / ANP

De belastingafspraak die Starbucks in 2008 met de Nederlandse fiscus sloot komt neer op verboden staatssteun en botst met Europese wetgeving. Dat heeft de Europese Commissie na een diepgravend onderzoek bepaald.

In totaal zou het door Nederland gegeven belastingvoordeel uitkomen op 20 tot 30 miljoen euro. Verboden staatssteun, aldus de Europese Commissie, die de Nederlandse belastingdienst dan ook onmiddellijk moet terugvorderen. Het precieze bedrag wordt later bekend, omdat dit afhangt van de nieuwste omzetcijfers van de Amerikaanse koffieketen. Den Haag krijgt geen boete opgelegd door Brussel.

‘Iedereen moet belasting betalen’

Eurocommissaris Margrethe Vestager, die zich toelegt op Europees concurrentiebeleid, schrijft:

“Belastingregelingen die de belastingplicht van een bedrijf kunstmatig laag houden stroken niet met Europese regelgeving. Zij zijn illegaal. Ik hoop dat het besluit dat vandaag is genomen goed zal worden gelezen door zowel bedrijven als EU-lidstaten. Alle bedrijven, groot en klein, moeten hun eerlijke deel aan belasting betalen.”

Het kabinet is “verbaasd” over het besluit van de Europese Commissie, aldus staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD). Volgens Wiebes gaat de coalitie de beslissing bestuderen en worden binnen enkele weken vervolgstappen bepaald, waarover de Kamer zal worden ingelicht. De staatssecretaris zei dat bij de afspraken met de koffieketen de geldende internationale regels zijn toegepast.

Royalty’s

Starbucks boekte jarenlang royalty’s voor een speciaal recept voor het roosteren van koffie over naar brievenbusfirma Alki in Engeland, die door de koffieketen zelf was opgezet. Bij elkaar bedroegen de royalty’s ongeveer net zo veel als de winst die in Nederland werd gehaald. Starbucks trok vervolgens de royalty’s van de winst af, waardoor het bedrijf jarenlang nauwelijks belasting betaalde in Nederland Het Nederlandse ministerie van Financiën stemde in met deze constructie.

De Europese Commissie oordeelt nu dat de constructie bedoeld is om winst weg te sluizen, wat verboden is. Starbucks gebruikte ook andere trucs om de belasting te ontwijken, zoals het manipuleren van de prijs van koffiebonen. Deze afspraken “stroken niet met de economische realiteit”, aldus het rapport. Voor geen enkele andere koffiemaker in Nederland of ander Starbucks-filiaal in het buitenland bestaat een dergelijke regeling.

Tegenvaller voor Wiebes

De uitslag van het onderzoek is een domper voor Wiebes. Hij zei eerder nog dat hij erop vertrouwde dat uit het onderzoek zou blijken dat er geen sprake is geweest van staatssteun. De Frankfurter Allgemeine Zeitung meldde al eerder op basis van ingewijden dat de Europese Commissie de regeling zag als verboden staatssteun.

Gisteren hadden de linkse partijen al kritiek op de staatssteun aan Starbucks. De PvdA noemde de deal “onbestaanbaar” en zei deze te zullen gaan onderzoeken. Ook GroenLinks en de SP waren fel in hun bewoordingen en riepen op tot een einde aan schimmige belastingafspraken.

De Europese Commissie bond een jaar geleden de strijd aan met creatieve belastingconstructies. Naast Nederland heeft ook Luxemburg illegale staatssteun verleend, aan Fiat. De autofabrikant maakte belastingafspraken met de fiscus in Luxemburg die in strijd zijn met Europese regels. Daarnaast worden de fiscale regelingen die techbedrijf Apple met Ierland heeft en Amazon met Luxemburg onderzocht.