Zo’n foto zorgt voor hertenstress

Zomaar struinen over de Hoge Veluwe mag straks niet meer. De herten schrikken van bezoekers die ze van dichtbij willen fotograferen.

Jakob Leidekker: „Bezoekers hebben hier altijd mogen struinen. Tot tien jaar geleden zagen wij daarvan geen effecten op de dieren.” Foto Rien Zilvold

Nergens kun je tijdens de herfstvakantie beter ontstressen dan in Nationaal Park de Hoge Veluwe. De bomen schitteren. De bronst van de edelherten is voorbij. De natuur rust uit. En uitgerekend nu meldt de leiding van het park dat er vanaf komend jaar niet overal meer zomaar mag worden gestruind.

Hoog tijd om dit struinverbod aan een onderzoek te onderwerpen. Midden in het park, aan de rand van een rustig weggetje, treffen we Jakob Leidekker, hoofd bedrijfsvoering van het park. Hij legt uit hoe het zo ver heeft kunnen komen. Leidekker: „Bezoekers hebben hier altijd mogen struinen. Tot tien jaar geleden zagen wij daarvan geen effecten op de dieren. Maar de tijden zijn veranderd. Iedereen heeft tegenwoordig een fotocamera en iedereen wil een unieke foto maken. En langzamerhand zien we dat door het gedrag van de mens het gedag van de dieren verandert.”

De fotograaf banjert behoedzaam

De natuur is in dit seizoen overweldigend fraai. De fotograaf van de krant spiedt hongerig naar de rand van het bos, waar drie edelherten kalm staan te grazen of, zoals ze hier liever zeggen, laveien. Zou hij daar een foto van mogen maken? Jazeker. De volgende gebeurtenissen illustreren perfect nut en de noodzaak van het struinverbod. De fotograaf schroeft zijn telelens op en banjert, op aanwijzingen van Leidekker, behoedzaam door het gras. „U kunt het beste in een rechte lijn op de dieren aflopen, en zich verschuilen achter een boom.” Na enkele minuten ruiken de dieren onraad. „Kijk, hun kop staat recht overeind.” Even later besluiten de dieren het zekere voor het onzekere te nemen; springend vluchten ze weg. „Dit is dus precies wat ik bedoel”, zegt Leidekker.

Een groeiend aantal bezoekers, een klein deel van de 550.000 die jaarlijks het park tegen betaling betreden, wil het genieten van de natuur bezegelen met een zelfgemaakte foto. „De mensen komen uit de drukke stad naar hier, en willen meteen een edelhert goed hebben gezien. Ze willen voor een dubbeltje op de eerste rang zitten.” Jachtopzichters signaleerden bezoekers die edelherten als bij een drijfjacht opjagen naar een pad waar andere bezoekers klaar staan om de dieren te fotograferen. Weer andere bezoekers hullen zich in camouflagekleding, verschuilen zich in het gras en schieten overeind als de dieren naderen. Tot stress van de dieren. Leidekker: „We hebben hier ruim vijftig camera’s hangen en soms zie je mensen voorbij schieten op plaatsen waarvan je denkt: wat moet jij daar?”

Het zijn „traumatische ervaringen” voor een hert als een fotograferende bezoeker van dichtbij opduikt. Foto Rien Zilvold

De edelherten zijn nerveus

Dat de tweehonderd edelherten nerveus zijn, bleek de boswachters uit de gewoonte van de dieren om, tegen hun natuur, in grote roedels van wel dertig tot veertig dieren rond te lopen. Normaliter is een roedel tien tot twaalf dieren groot. Leidekker: „Ze blijven bij elkaar omdat ze gevaar zien.” Eerst nog dachten de jachtopzichters en de boswachters de stress onder de schichtige herten weg te nemen door bijvoorbeeld op minder dagen per jaar en alleen op vaste avonden en in een klein deel van het gebied te jagen.

Ondanks het elimineren van „stressfactoren” bleven de dieren schrikachtig. En dus heeft het park „sterke aanwijzingen” dat het hertengedrag, die normaal gesproken echt niet opkijken van bijvoorbeeld een langsrijdende auto, te wijten is aan het struinen. „Voor rustig pratende mensen deinzen ze niet terug. Waar ze van schrikken, zijn bezoekers die van dichtbij opduiken. Dat zijn traumatische ervaringen.”

Als tegenprestatie voor het struinverbod heeft de Hoge Veluwe besloten de meeste „rustgebieden” voor het wild, ongeveer 15 procent van het terrein, grotendeels te openen voor het publiek. Dat moet daar dan wel op de paden blijven. Zo zullen straks de herten rustiger worden, en zullen nog meer bezoekers op enige afstand een hert kunnen spotten. Leidekker: „We proberen altijd een balans te vinden tussen natuur en recreatie.”