PinkRoccade is geest uit de fles

Mooi Nederlands is het niet, maar het woord ‘duopolie’ is de meest adequate beschrijving van de markt voor gemeentelijke automatisering. Twee bedrijven, PinkRoccade en Centric, zijn hoofdleverancier van 90 procent van de Nederlandse gemeenten – een markt die naar schatting jaarlijks tussen de 1,5 miljard en 2 miljard euro bedraagt.

Dat geeft deze twee in beginsel een machtspositie. Automatisering bouwt voort op eerdere automatisering. Zo ontstaat al snel een constructie waarin alleen nog de oorspronkelijke bouwer de weg weet. Het wisselen van leverancier mag in theorie nog steeds mogelijk zijn, de praktijk is anders. Continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening betekent dat de systemen niet voor langere tijd kunnen worden stopgezet. En nu gemeenten er steeds meer taken bij krijgen, wordt de afhankelijkheid van de automatiseerders vermoedelijk alleen maar groter.

Uit onderzoek van deze krant blijkt dat de frustraties bij veel gemeenten hoog oplopen. Hun leveranciers worden als nodeloos duur ervaren, als niet flexibel en vaak arrogant. Gedrag, kortom, dat te verwachten valt van aanbieders met te veel marktmacht.

Opmerkelijk is overigens dat een van de twee, PinkRoccade, deels voortkomt uit het Rijks Computer Centrum (RCC) dat begin jaren negentig werd geprivatiseerd om de markt op te gaan zoeken. Een voormalige rijksdienst heeft zich ontpopt als een machtige speler waar lagere overheden zelf afhankelijk van zijn geworden. De ironie is hier niet ver te zoeken.

Nu valt de gemeenten zelf ook het nodige te verwijten. Versplintering, gebrek aan samenwerking en het stellen van specifieke eisen hebben er voor gezorgd dat de plaatselijke overheden eenvoudig uit elkaar zijn gespeeld. Tegenover de twee machtige aanbieders hadden ook wel wat machtiger afnemers kunnen staan.

Bij jaarlijkse uitgaven tot 2 miljard euro levert zelfs een bescheiden besparing veel geld op, dat gemeenten juist nu goed kunnen gebruiken. De burger zelf, als eindgebruiker van veel van deze systemen, is het meest gebaat bij een optimale dienstverlening – die in de regel pas ontstaat als er van een stevige en gezonde concurrentie sprake is.

De ontwikkelingen in de automatisering snellen voort, en gemeenten zullen daar gebruik van willen maken. Dat leidt tot de vraag of er op dit moment voldoende mededinging is op dit deel van de automatiseringsmarkt in Nederland. Dat is het onderzoeken waard, bij de aanbieders. De afnemers, de gemeenten, zullen moeten nagaan hoe zij gezamenlijk een vuist kunnen maken.