Geen enkel land begint in China nog over mensenrechten

De koning zal in China ‘vanzelfsprekend’ niet over gevangen advocaten, geknevelde bloggers of vervolgde activisten beginnen

Deze poster, ter gelegenheid van de internationale boekenbeurs in Beijing in 2011, met Nederland als gastland, gebruikte Amnesty wél.

Amnesty International heeft de Nederlandse regering, inclusief de koning, opgeroepen het komende staatsbezoek aan China aan te grijpen om de „zwaarste repressie van mensenrechten in 20 jaar” in de tweede economie van de wereld aan de kaak te stellen. Het staatsbezoek, dat hoofdzakelijk in het kader staat van het verinnigen van de hartelijke en wederzijds profijtelijke Chinees-Nederlandse relaties, begint zondag in Beijing.

Even voorspelbaar reageerde de meereizende minister van Buitenlandse Zaken Koenders, die de parallelle, economische delegatie van 150 bedrijfsleiders leidt, met de verzekering dat tijdens het staatsbezoek van koning Willem Alexander en koningin Maxima schendingen van mensenrechten „vanzelfsprekend” aan de orde worden gesteld. Dat is in inderdaad bij staats- en werkbezoeken vanzelfsprekend, en er is ook al redenen toe, maar dat zegt nog weinig over het vermoedelijk povere resultaat.

De koning zelf zal in het aankaarten van de talrijke zaken van gevangen advocaten, geknevelde journalisten, bloggers en vervolgde mensenrechtenactivisten om staatsrechtelijke redenen geen rol kunnen spelen. Hooguit kan hij in algemene zin uitspraken doen over de universaliteit van mensenrechten zoals hij onlangs deed tijdens een speech voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Noch in zijn besloten ontmoeting met de Chinese president en partijleider Xi Jinping noch tijdens zijn enige openbare toespraak tot hoog partijkader op een managementschool in Shanghai zal de koning stille of openlijke diplomatie ten behoeve van gevangen Chinese dissidenten kunnen bedrijven. Dat laat hij aan de meereizende minister en allicht ook aan de twee staatssecretarissen (Dijksma en Van Rijn) in de zware delegatie over.

Een ‘permanent gesprek’

Koenders zelf zal dat in zijn gesprekken met Chinese tegenhangers, onder wie de minister van Buitenlandse Zaken, wel doen, zo vertelde hij eerder dit voorjaar tijdens zijn eerste bezoek als minister van Buitenlandse Zaken in Beijing. Hij zei toen het „permanente gesprek over mensenrechten met onze Chinese vrienden te willen intensiveren”. Koenders vertelde in gesprek met enkele Nederlandse correspondenten er niet voor te zullen terugschrikken op het hoogste niveau over concrete schendingen in discussie te gaan. Hij suggereerde zelfs een trendbreuk met zijn voorgangers Timmermans en Rosenthal, ministers die zelden de mensenrechtenschendingen in China aanroerden.

Drie voorbeelden:

Zaken en mensenrechten gescheiden

Sinds het eerste, korte bezoek aan China van premier Rutte in november 2013 zijn de gesprekken over mensenrechten en economische samenwerkingen van elkaar gescheiden. In de praktijk komt het erop neer dat op het niveau van hoge diplomaten China en Nederland een „mensenrechtendialoog” voeren en dat de koning, de premier en de ministers zich vooral bezighouden met handel en de verkoop van voor China zeer nuttige technologie. Deze opzettelijke rolverdeling verklaart mede waarop Nederland, en overigens ook de andere EU-landen, zo stil blijven als bijvoorbeeld 200 advocaten worden gearresteerd, vijf jonge feministes dagenlang spoorloos verdwijnen en dissidente journalisten wegkwijnen in gevangenissen.

Tijdens zijn tweede bezoek aan China, in maart van dit jaar, stelden premier Rutte, president Xi Jinping en premier Li Keqiang tevreden vast dat deze „mensenrechtendialoog” uitstekend verliep en gingen over tot de orde van de dag, precies zoals de bedoeling was. Een topdiplomaat in Beijing bevestigde nadien dat er geen enkel concreet geval aan de orde was geweest.

Geen enkel land neemt nog de moeite

Met het strikt scheiden van de rollen van de koopman en die van de dominee volgt Nederland de internationale trend. Bijna geen land ter wereld meer wil, durft of vindt het nog de moeite waard. Tijdens het bezoek, vorige maand, van Xi Jinping aan het Witte Huis bleven mensenrechtenschendingen nagenoeg onbesproken.

En Xi, die gisteren aankwam voor een vierdaags staatsbezoek aan het Verenigd Koninkrijk, zal ook in Londen niet echt met gevoelige kwesties worden lastig gevallen. Nog nooit eerder werd een Chinese leider zo uitbundig gefêteerd als door Buckingham Palace, Downing Street 10, Chequers en Westminster als Xi deze week. Alles doet het kabinet-Cameron voor de City en de verkoop van Britse (nucleaire) technologie aan China.

Al Jazeera over hoe China mensenrechten beschouwt:

Bedrijfsleven ziet volop kansen

Nederland volgt deze voorbeelden onder druk van het exporterende bedrijfsleven. Dat ziet in de transformatie van de Chinese economie grote kansen. Principes en opvattingen over mensenrechten vormen daarbij een sta-in-de-weg. Dit hoewel Koenders en zijn mensenrechtenambassadeur Kees van Baar zich ervan bewust zijn dat Amnesty gelijk heeft als het stelt dat onder ‘Grote Vader Xi’ iedere vorm van tegenspraak in de kiem wordt gesmoord in naam van politieke stabiliteit.

Dit staat op de China-agenda van Willem-Alexander: