Wat doet dat kopje koffie nou precies met je?

Je drinkt een kop koffie, voelt je meteen alert of misschien gejaagd. En dit gebeurt er in je lichaam na dat kopje.

Foto iStock
 

Wij Nederlanders houden wel van een bakje koffie. Als we de data van onderzoeksbureau Euromonitor mogen geloven, horen we thuis in de ‘koffietop’ van Europa, met gemiddeld 3,1 kopjes per dag.

Ook het aantal koffietentjes in ons land blijft maar stijgen. In vijf jaar tijd kwamen er in Amsterdam en Rotterdam bijvoorbeeld respectievelijk 36 en 24 bij.

 

We zijn dus gek op koffie, zoveel is duidelijk. Maar wat gebeurt er nou precies in je lichaam als je een kopje koffie drinkt? Je wordt alerter, scherper, misschien soms zelfs wel wat gejaagd en je moet ervan naar de wc. Maar is dat allemaal wel écht zo? En hoe werkt dat dan precies? Dit is wat cafeïne met je doet in het uur nadat je een kopje koffie hebt gedronken. (Zie je hier nu geen plaatje van het menselijke lichaam dat meebeweegt? Klik dan hier.)

Cafeïne in je lichaam

Je drinkt een kopje koffie en enkele minuten later is het stofje cafeïne al terug te vinden in je bloed. De concentratie van cafeïne neemt daarna geleidelijk toe, tot ongeveer drie kwartier tot een uur nadat je de koffie hebt gedronken. Dan bereikt de hoeveelheid cafeïne in je bloed een hoogtepunt en zijn de effecten dus het grootst.

Daarna verdwijnt het weer langzaamaan uit je lichaam. Hoe snel dat gaat verschilt erg per persoon. Bij sommige mensen is na twee uur de helft van de cafeïne alweer het lichaam uit, bij andere mensen kan dit wel 12 uur duren. Ook verschillende externe factoren kunnen daar een rol bij spelen, bijvoorbeeld of je rookt of niet.

Wat doet cafeïne met je?

Hoeveel je merkt van de effecten van cafeïne verschilt per persoon. Als je bijvoorbeeld al jarenlang iedere dag acht kopjes koffie drinkt, treedt er gewenning op. Hoe dat werkt? In je lichaam koppelt cafeïne zich aan bepaalde receptoren: dat zijn eiwitten die signalen kunnen doorgeven. Die zitten bijvoorbeeld in je hersenen, op je bloedvaten en in je hart. Dat hele receptorsysteem stelt zich anders in als je veel koffie drinkt. Daarom is het effect van cafeïne in zo’n geval minder groot dan wanneer je nooit koffie hebt gedronken. Het effect van cafeïne kan zelfs min of meer verdwijnen.

De effecten van cafeïne zijn onder te verdelen in een aantal delen van het lichaam:

Hersenen

Als cafeïne in je bloed terecht komt, komt het ook direct in je hersenen. Daar blokkeert het bepaalde receptoren, genaamd adenosinereceptoren. Geen cafeïnereceptoren, want die heeft je lichaam niet. Cafeïne is immers geen stofje is dat normaal in je lichaam aanwezig is. Door het blokkeren van de adenosinereceptoren in de hersenen word je alerter. Tegelijkertijd wordt dan ook vanuit de hersenen de productie van de hormonen adrenaline en cortisol gestimuleerd. Die zorgen ervoor dat de rest van je lichaam ook in een alerte en actieve staat wordt gebracht, ook wel een stressrespons genoemd. Dat kan ook gejaagd aanvoelen.

Bloeddruk/hartslag

Je bloeddruk gaat licht omhoog van koffie. Dat komt doordat cafeïne, en de genoemde stress-respons ervoor zorgen dat bepaalde bloedvaten wat vernauwen. In reactie daarop gaat je hartslag juist omlaag, als compensatie voor deze hogere bloeddruk. De stress-respons na cafeïne kan overigens soms tot ritmestoornissen leiden, zeker als je veel cafeïne binnen hebt gekregen, en dat voelt vaak juist als een versnelde of krachtigere hartslag.

Vetverbranding

Door adrenaline en cortisol versnelt je stofwisseling en onder andere ook je vetverbranding. Val je dan af van koffie? Nee. Het vet komt als het ware beter beschikbaar om te verbranden, om als energiebron te gebruiken, maar dat betekent niet automatisch dat dit ook gebeurt. Je moet er dus nog wel wat voor doen, sporten bijvoorbeeld. Andersom kan die extra energie tijdens het sporten mooi van pas komen. Daarom zijn cafeïnepillen bij verschillende (top)sporters populair.

Nieren

En moet je vaker naar het toilet? Dat kan kloppen. Cafeïne beïnvloedt allerlei vaatjes in de nieren waardoor de druk in de filtertjes van de nieren wat toeneemt. Hierdoor produceer je iets meer urine in het uur na je kop koffie. Maar je droogt niet uit van koffie.

Maag/darmen

Veel mensen merken na het drinken van koffie ook dat hun darmen actiever worden, meestal ook een toiletbezoekje waard.  Maar is er bewijs voor dat dat inderdaad door koffie komt? Ja. Koffie prikkelt de reflexen van de maag en darmen, een zogenoemde gastrocolische reflex. Of dat komt door cafeïne of door een van de honderd andere stofjes in koffie is niet bekend.

Trillen/onrustig

Trillende handen als je te veel koffie hebt gedronken? Of een wat gejaagd gevoel? Dat kan kloppen. Als je het echt bont maakt, kan koffie zelfs leiden tot hallucinatie. Dat komt door de receptoren in de hersenen die cafeïne blokkeert. De trillende handen na koffie worden waarschijnlijk veroorzaakt door een direct effect van adrenaline op bepaalde receptoren in spiervezels.

Dit artikel is tot stand gekomen met medewerking van professor Sander Kersten (Hoogleraar Voeding, Metabolisme en Genomics aan de Wageningen Universiteit), professor Martijn Katan (emeritus hoogleraar Voedingsleer aan de Vrije Universiteit Amsterdam) en professor Paul Smits (hoogleraar Farmacologie en decaan / vicevoorzitter van de Raad van Bestuur van het RadboudUMC te Nijmegen).