Progressief Canada snakt naar vertrek premier Harper

De Conservatief Harper duwt Canada al tien jaar naar rechts. Veel Canadezen verlangen naar het zorgzame land van vroeger.

De Canadese premier Stephen Harper. Bij zijn Conservatieve Partij groeit de vrees dat het weleens gedaan kan met zijn premierschap. Foto Jonathan Hayward/AP

Als een quizmaster trok de Canadese premier Stephen Harper de afgelopen week door het land, met een ouderwetse kassabel en een stapel bankbiljetten. Overal waar hij op zijn campagnetournee kwam, waarschuwde de neoconservatieve premier voor de kosten van de beloften van zijn voornaamste tegenstanders, de Liberalen, bij de parlementsverkiezingen van vandaag.

Als de Liberalen aan de macht komen, zoals opiniepeilingen voorspellen, loopt de Canadese middenklasse het gevaar duizenden dollars aan belastingvoordelen kwijt te raken die zijn kabinet de afgelopen jaren heeft geregeld, zei Harper. Een aanhanger liet stapeltjes geld op een tafel vallen bij het gerinkel van de kassabel: ka-tsjing.

Het schouwspel, waar de wanhoop vanaf droop, tekent de groeiende vrees aan Conservatieve zijde dat Harpers onwaarschijnlijk lange bewind ten einde loopt. Want na bijna tien jaar Harper is gematigd Canada volgens de peilingen toe aan een terugkeer naar centrum-links. Zoals progressieve Amerikanen niet konden wachten tot president George W. Bush weg was, zo snakken de Canadezen vooral in de grote steden, die veelal een bloedhekel hebben aan de polariserende Harper, naar het einde van diens regeertermijn.

Wetenschappers de mond gesnoerd

Harper heeft Canada de afgelopen jaren gestaag naar rechts geduwd. Met steun van conservatieven op het platteland en middenklassekiezers in de uitgestrekte buitenwijken van Canadese steden legde hij bekwaam en consequent de nadruk op een behoudend begrotingsbeleid, en richtte het beleid na de wereldwijde recessie op economische groei.

Volgens tegenstanders is Canada echter minder sociaal geworden en meer op de Verenigde Staten gaan lijken. Harper maakte bijvoorbeeld een einde aan de verplichte registratie van jachtgeweren, een zwaarbevochten pijler van het Canadese vuurwapenbeleid. Hij trad hard op tegen criminaliteit en sneed hard in de begroting van de publieke omroep CBC. Wetenschappers in overheidsdienst werd de mond gesnoerd, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatverandering. De regering van Harper is berucht om haar angstvallige geslotenheid en wantrouwen jegens de media.

Op internationaal gebied nam Canada onder Harper actief deel aan bombardementen tegen IS in Syrië. Tot ergernis van vele Canadezen – zij zien hun land graag als vredestichter, in contrast met de vermeende oorlogszuchtigheid van de VS – haalde Harper de Amerikaanse regering herhaaldelijk rechts in, bijvoorbeeld door zijn onvoorwaardelijke steun aan Israël.

‘Draconische’ antiterreurwet

Bovendien voerde Harper na een aanslag in de hoofdstad Ottawa, deze week een jaar geleden, een strenge antiterreurwet in met grotere bevoegdheden voor inlichtingendiensten. Tegenstanders vinden de wet draconisch. Harper ziet IS als een direct gevaar voor Canada en speelde tijdens de lange verkiezingscampagne herhaaldelijk in op angst voor moslims, in weerwil van de traditionele Canadese tolerantie tegenover minderheden. Persbureau Bloomberg stelde dit weekeinde vast dat Canada na tien jaar Harper ‘niet meer zo’n goede wereldburger is’.

Dat zit veel Canadezen dwars, zoals Mary Cleaver uit British Columbia. Zij schreef in een open brief dat ze als moeder van een gezin profiteert van de belastingvoordelen die Harper opsomt met de kassabel. Maar, schreef ze: „Wij stemmen op 19 oktober niet voor ons huishoudboekje. Wij kiezen voor verandering, want we willen het zorgzame Canada van onze jeugd terug.”

Verdeeldheid op links

Dat Harper het zo lang heeft volgehouden als premier ook al wordt hij verguisd door een groot deel van het electoraat, komt doordat de partijen ter linkerzijde verdeeld zijn. Door de concurrentie tussen de centristische Liberalen en de sociaal-democratische New Democratic Party (NDP) komen Harpers Conservatieven in een groot aantal kiesdistricten als grootste uit de bus.

Harpers inschatting was dat die dynamiek zich ook vandaag zou herhalen. Maar de afgelopen weken zijn de Liberalen met hun nieuwe leider, de jeugdige Justin Trudeau, bezig met een gestage opmars in de peilingen.

De oudste zoon van de legendarische Liberale premier Pierre Elliott Trudeau probeert het idealistischer Canada te belichamen waar briefschrijfster Mary Cleaver aan refereert. Hij riep de tegenstanders van Harper dit weekeinde op zich achter hem te scharen en een einde te maken aan „het decennium Harper”.

Niettemin is het onwaarschijnlijk dat een van de drie grote partijen een absolute meerderheid zal halen in het Lagerhuis. De uitslag van de Canadese parlementsverkiezingen wordt vannacht verwacht.