Column

Hard en cynisch, dat werkt toch het best

Oplossingen! Optimisme! Eindelijk, geen cynisme meer! „Veel burgers in Nederland en Duitsland willen niet langer wegkijken”, zei gisteravond de voice-over van Tegenlicht (VPRO), die daarmee een aflevering inleidde over de vluchtelingencrisis. U leest, of hoorde, het goed: optimisme, bij dát onderwerp!

De gedenkwaardigste ‘oplossing’ die ik recentelijk op tv had gezien was juist doordrenkt van cynisme. Koefnoen (AVRO-TROS) persifleerde vorige week het liedje ‘Maak me gek’ van Gerard Joling, nadat die zich online had laten gelden als xenofoob opiniemaker. De nieuwe songtekst: „Plaats een hek, zet een hek om dit land, met een groot slot erop, want het loopt uit de hand.”

In gevederd divapak zette ‘Joling’ een speelgoedhek om een stroom poppetjes à la die van de tv-spotjes van telecommerk Simpel, waarin Joling speelt. Z’n motto: „Zij eruit, wij erin: hoe simpel wil je het hebben?” Het jolige simplisme, de recht-voor-je-raapheid, de vluchtelingen als ontmenselijkte poppetjes: deze sketch was cynisch, grappig en heel erg raak. Kijk ’m terug.

Maar Tegenlicht toonde dus optimistische portretten van particulieren die iets wilden doen aan de vluchtelingenproblematiek. „Laat u door deze mensen inspireren”, ronkte de voice-over.

Onder hen was Aukje Dekker, een Amsterdamse kunstenaar die schoenen inzamelt om die naar Calais te brengen. Ze jubelde: „Ik kan echt helpen, en dat gevoel is ook een goed gevoel.” Verder een jonge ondernemer die de ‘shelter suit’ voor daklozen had uitgevonden: een slaapzakpak waarin je op straat kunt slapen. Hij wil ze nu naar Syrië brengen.

Dat laatste initiatief was misschien wel het sympathiekst (hoe cynisch dat pak in wezen ook is, het blijft een schamel doekje voor het bloeden). Vooral dankzij het boerenslimme realisme van ontwerper Bas Timmer. Een stel jagers en sportvissers had hem gevraagd of de pakken ook te koop waren, hij had geantwoord van nee, dat het alleen liefdadigheid was – maar was erop teruggekomen. Hoe meer pakken hij verkocht, hoe meer gratis pakken er naar Syrië konden.

Hij vergewiste zich van het cynisme van de wereld, en gebruikte dat. De schoenenbrengster was, sorry, wereldvreemder. Toen ze in Calais aankwam, bleken de schoenenontvangers haar te wantrouwen: waarom filmde ze hen? En waarom had ze niet méér schoenen van maat 44? Het initiatief was mooi in z’n optimistische eenvoud, maar stuitte op de minder mooie werkelijkheid. Dekker, verblind door haar goede gevoel, pruilde dat ze „even niet het grotere plaatje” wilde zien, maar het „simpel” wilde houden.

Het maatschappelijke en politieke probleem van nu – dat het grote plaatje van de vluchtelingencrisis onbevattelijk groot is en de gevolgen ongewis zijn – toonde zich zo ook op tv: we houden het graag simpel. Te simpel. Ook het goedbedoeld activistische Tegenlicht.

De oplossing? Zondag met Lubach (VPRO) had een ironisch filmpje: een reclamespot (à la Australië) waarin Nederland vluchtelingen opdraagt om weg te blijven en doorverwijst naar het heerlijke Denemarken. Cynisch, maar raak. De harde grap was weer het sterkere statement.