Jan Wolkers Prijs naar ‘Niet zonder elkaar’

‘Niet zonder elkaar’ wint dit jaar de Jan Wolkers Prijs, de jaarlijkse prijs voor het beste natuurboek.

De winnaar, auteur Louis Schoonhoven, direct na de bekendmaking. Foto Saskia van Loenen/NRC

De Jan Wolkers Prijs 2015, de jaarlijkse prijs voor het beste Nederlandse natuurboek, gaat dit jaar naar het boek Niet zonder elkaar; Bloemen en insecten, geschreven door Louis Schoonhoven met medewerking van Rolf Roos, Koos Biesmeijer, Gerard Oostermeijer en nog tien auteurs.

Het werk, voorzien van veel foto’s en tekeningen en uitgegeven door NatuurMedia, behandelt de strategieën die planten hebben om insecten te lokken die voor hun bevruchting moeten zorgen. Onder het idyllische schouwspel van bloembestuiving “gaat een harde strijd schuil met verleiding, concurrentie en bedrog”, aldus de achterflap. De jury omschrijft Niet zonder elkaar als:

“een moderne versie van Jac P. Thijsse´s Verkade-album De bloemen en haar vrienden, uit 1934, vlot geschreven, vol fascinerende voorbeelden. Over de bloem als verleidster, het kussen door de wind, en de bijenorchis die het ‘gewoon zelf doet’.”

De andere vier genomineerden waren De Italiaanse chauffeuse van Hans Dorrestijn, de Basisgids grassen van Arie van den Bremer, Larven van libellen van Christophe Brochard en Ewoud van der Ploeg, en Wildernis, woongebied en wingewest door Louwrens Haquebord.

Uitgereikt in Vroege Vogels

De jury van de Jan Wolkers Prijs, bestaande uit Karina Wolkers, weduwe van de naamgever, Johan van de Gronden, directeur van het Wereld Natuur Fonds, Vroege Vogels-redacteur Joost Huijsing en journalist van de Volkskrant Jean-Pierre Geelen, selecteerde de shortlist van vijf uit zo’n honderd boeken. Karina Wolkers reikte de prijs vanochtend live uit in het radioprogramma Vroege Vogels, uitgezonden vanuit de Artis Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. De winnaar kreeg een bedrag van 5.000 euro en een tekening van NRC-illustrator Siegfried Woldhek.

Vorig jaar won Remco Daalder de prijs met zijn aanstekelijke boek De gierzwaluw. In 2013, het jaar waarin de prijs voor het eerst werd uitgereikt, was dat het spannende kinderboek Spinder, van Simon van der Geest. De prijs is genoemd naar de in 2007 overleden schrijver die altijd veel over natuur schreef en een tijdlang een televisieprogramma over natuur presenteerde vanuit zijn eigen achtertuin op Texel.

‘Luiigheid’

Het was dit jaar een wat ander aanbod dan de twee voorgaande jaren, vertellen juryleden Karina Wolkers en Jean-Pierre Geelen na afloop van de uitreiking. Minder romans en kinderboeken waarin de natuur een hoofdrol speelt verschenen, en in verhouding juist veel meer praktische boeken. Geelen: “Er waren dit jaar veel onbekende boeken, en voornamelijk gidsen. Heel weinig literaire, poëzie- of kinderboeken.” Allard Stapel van het Wereld Natuur Fonds, die de longlist van bijna honderd boeken samenstelde uit het nog veel grotere totaal verschenen aanbod van een jaar, wijt dit voor een deel aan de uitgevers zelf. Niet elk boek over natuur belandde immers bij de jury, zegt hij. “Sommige uitgevers reageren niet op ons verzoek hun natuurboeken in te sturen. Ook niet op een herhalingsmail”, – volgens hem een kwestie van “luiigheid”. Hij verwacht voor volgend jaar een gevarieerder aanbod, met ook meer literair werk.

Karina Wolkers: “Vorig jaar hadden we bijvoorbeeld echt twee toppers. Dat was nu iets anders. Het was niet middelmatig dit jaar, maar een beetje kabbelend.” Neemt niet weg dat Wolkers zegt dat ze blij waren dit jaar eens een gids te kunnen bekronen.

“Er verschijnen elk jaar fantastische gidsen, maar ook boeken die heel persoonlijk zijn, en om die reden dan eerder opvallen. Nu krijgt zo’n mooie gids een keer de aandacht die het verdient.”

Wandeling

Wat zijn de belangrijkste criteria om de Jan Wolkers Prijs te kunnen winnen? Wolkers:

“Het moet allereerst heel goed geschreven zijn. Oorspronkelijk. En vooral met persoonlijke inzet gemaakt.” Geelen vult aan: “Er moet een zekere bezetenheid in zitten. Bezetenheid rond het onderwerp natuur. Of dat werk nou wetenschappelijk is, of literair, of een kinderboek, dat maakt niet uit.”

In haar huis op Texel, vertelt Karina Wolkers, “in het atelier van Jan, daar hebben we de ruimte”, komt de jury eens per jaar samen om een keuze te maken uit honderd boeken. “Die leggen we allemaal op de grond. En dan maken we stapeltjes. Die wel, die niet.” Meestal komen ze vrij snel tot een aantal van vijf à acht boeken waarover ze het allemaal eens zijn, vertelt ze. “En er zijn er altijd twee of drie die er voor iedereen uitspringen.” Op die ene jurydag, waarbij het conform de Wolkerstraditie ook goed van eten en drinken is en een uitgebreide wandeling door de beroemde achtertuin tot de vaste onderdelen behoort, wordt ook de definitieve winnaar bepaald.