Raadselachtige knipoog van een verre ster

Deze ster is een van de 150.000 sterren waarvan de ruimtetelescoop Kepler het licht langdurig heeft gemeten op zoek naar mogelijke planeten. Maar geen andere ster leverde zulke vreemde gegevens op.
Tekening NASA / JPL

Het licht van een ster, op 1500 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Zwaan, wordt op een onverklaarbare manier verduisterd. Twee sterrenkundigen willen in januari met een radiotelescoop zoeken naar signalen die wijzen op technologische activiteit. De ster in kwestie heeft de lastig bekkende naam KIC 8462852, staat op 1500 lichtjaar afstand en is met het blote oog niet te zien. Het is een van de 150.000 sterren waarvan de ruimtetelescoop Kepler het licht langdurig heeft gemeten op zoek naar mogelijke planeten. Geen andere ster leverde zulke vreemde gegevens op. 

Sterrenkaart van kic 8462852. Tekening Roberto Mura / Wikipedia.

Sterren twinkelen maar dat is een effect dat in de atmosfeer van de Aarde ontstaat. In werkelijkheid is de lichtstroom uit een ster vrijwel constant. Kepler zoekt naar de effecten van planeten die voor een ster langs bewegen en een geringe afname van de lichtintensiteit veroorzaken. Een planeet zo groot als Jupiter - veel groter worden planeten niet - veroorzaakt een afname van ongeveer 1%. Op deze manier heeft Kepler honderden planeten rond sterren ontdekt.

Voorjaar 2011 nam het licht van KIC 8462852 opeens af met 15%. En niet in een symmetrisch patroon zoals je zou verwachten als er een planeet voorbijkomt. De lichtsterkte kwam in een sneller tempo terug dan hij eerst was afgenomen. Iets meer dan twee jaar later gebeurde er weer iets. Nu verminderde het licht met wel 22%, terwijl in een periode van tien weken daaromheen er verschillende andere 'dips' in het licht zaten.

22%, bijna een kwart, is onvoorstelbaar veel. Een donker object zou, om dit te veroorzaken, bijna de helft van de diameter van de ster moeten hebben (als hij er precies voorlangs zou trekken). Maar in dat geval zou zo'n object zelf een ster moeten zijn en niet donker kunnen wezen. Bovendien zou een megaplaneet schommelingen in de bewegingen van de ster moeten veroorzaken en die worden niet gezien.

Op Arxiv.org is een publicatie verschenen  waarin een groep sterrenkundigen zich buigt over de data. Ze bekijken een hele reeks mogelijke verklaringen, van fouten in de metingen tot en met een botsing tussen planeten. Ze worden bijna allemaal verworpen. Botsende planeten zouden bijvoorbeeld een stofwolk creëren. Die zou wel de boel kunnen verduisteren maar zou ook extra infraroodstraling uitzenden. Zo'n overschot aan infrarood is er niet.

De enige verklaring die overblijft is dat door toedoen van een voorbijkomende ster een wolk kometen op drift is geraakt. Dan is plausibel dat ze bij een tweede passage een iets ander patroon zouden vertonen dan de eerste keer. Maar dan nog: '22% verduistering is moeilijk voor te stellen. Dat is gigantisch veel,' vindt bijvoorbeeld sterrenkundige Phil Plait in een commentaar in Slate.

Een van de vele schetsen voor een Dyson Sphere± een gigantische constructie om een ster, die alle energie van de ster zou moeten opvangen en gebruiken. Tekening Vedexent - Wikipedia

Als de verduisteringen periodiek zijn zou er in april van dit jaar weer een moeten zijn geweest. Maar toen keek net niemand. In mei 2017 is de volgende kans. Intussen bereidt de eerste auteur van het stuk op Arxiv.org, Tabetha Boyajian van Yale, radiowaarnemingen voor in samenwerking met het SETI-instituut (Search for Extraterrestrial Intelligence). Als hun voorstel wordt goedgekeurd kan in januari een radiotelescoop op KIC 8462852 worden gericht. In het achterhoofd van sommigen speelt de gedachte aan een Dyson sphere: een constructie die een ster geheel of gedeeltelijk omhult om een beschaving van energie te voorzien. 

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de data niet echt in deze richting wijzen. Constructies in een baan om de ster zouden veel regelmatiger effecten hebben dan nu te zien zijn, en zouden ook infraroodstraling met zich meebrengen. Astrobioloog David Grinspoon (Universiteit van Colorado) in een tweet: 'Het is natuurlijk géén Dyson-bol. De juiste reactie is: beter kijken en sceptisch blijven.'