Macbeth keert terug uit Syrië

Jeugdgezelschap De Toneelmakerij maakt van Shakespeares gewelddadige koning Macbeth een jeugdige Syriëganger.

Roel Adam als de door Macbeth vermoorde koning Duncan.

Macbeth heeft zo lang en diep in bloed gewaad, dat terugkeren zwaarder zal zijn dan doorgaan. Dat was voor regisseur Liesbeth Coltof de sleutelzin uit Shakespeares Macbeth (1603), zijn beste en zwartste stuk, omdat die zin illustreert hoe het iemand na een verkeerde afslag kan vergaan. Macbeth is, anders dan de meedogenloos moordlustige Shakespeare-koning Richard III, geen gewetenloze geweldenaar, maar een even ambitieus als gekweld man, die een verkeerde keuze maakt en die niet meer ten goede weet te keren, waarna doorgaan tot de dood erop volgt de enige optie is.

In de jeugdvoorstelling (15+) Macbeth, blood on the dance floor van de Toneelmakerij en dansgezelschap ICKamsterdam is de man die de verkeerde afslag neemt een jonge Syriëganger. Het is niet expliciet, er wapperen geen IS-vlaggen op toneel – sterker: met de keuze voor kilts en de projectie van de Schotse vlag volgt Coltof keurig de setting bij Shakespeare. Maar met de keuze voor de hoofdrolspeler: de 26-jarige Majd Mardo, die oorspronkelijk uit Syrië komt, zindert die actuele betekenis mee in elke scène. Ook Daniël van Klaveren (31) als strijdmakker Banquo is het tegenovergestelde van een vermoeide oorlogsveteraan. De twee spelen jonge jongens, gastjes, nog maar net puber-af, en hun zucht naar macht krijgt zo iets aandoenlijk hormonaals. Fok, zij willen óók meetellen, iets betekenen, stoer zijn. Als de twee van het slagveld komen spat de testosteron bijkans van het toneel.

Macbeth is het kortste en meest overzichtelijke toneelstuk van Shakespeare. In een griezelig middeleeuws Schotland krijgt Macbeth van drie heksen (bij de Toneelmakerij zijn het er twee) de voorspelling dat hij koning zal zijn. Maar na grootse overwinningen op het slagveld krijgt hij van de oude koning als schamele dank enkel een teleurstellend graafschapje toegeworpen. Dat voedt zijn onrechtvaardigheidsgevoel, en misschien, is de suggestie hier, zijn minderwaardigheidsgevoel.

Aangespoord door zijn Lady Macbeth (Tine Cartuyvels) die oude familierechten heeft op de troon maar als vrouw wordt uitgesloten, vermoordt Macbeth zijn koning, en baant zich door bloed een weg naar de macht. De gewetensnood en doodsangst die opspelen denkt hij enkel te kunnen dempen met nog meer moord.

Deze Macbeth wordt deels gespeeld en deels gedanst. Intrigerend idee, zeker voor een jongerenvoorstelling: misschien was de gedachte dat alleen die zware taal te veel zou zijn voor de jeugd. Coltof snoeide daartoe ook flink in de tekst, waardoor sommige nuances of een subtiele opbouw verdwijnt. Dit is een ‘best of Macbeth’ geworden, waar de lekkerste scènes worden doorsneden met dans.

Soms werkt de symbiose tussen dans en teksttoneel mooi, wanneer dansers Helena Volkov en Dereck Cayla griezelig synchroon de twee heksen spelen, terwijl hun teksten, door Cartuyvels en Roel Adam in de microfoon worden gefluisterd. Dan versterken spel en dans, taal en beweging elkaar. Op andere momenten blijven het te zeer twee gescheiden disciplines. Of de choreografie gaat dienen als illustratie van de tekst. Als de gevluchte Macduff te horen krijgt hoe Macbeth zijn vrouw en kinderen vermoordt, wankelt, stuipt en stort achter hem een danseres ter aarde. Zo verven regisseur Coltof en choreografen Emio Greco en Pieter C. Scholten rode rozen rood.

Dat doet ook acteur Roel Adam, die in een hele reeks dubbelrollen de pathetiek al te zwaar aanzet. Tine Cartuyvels is een mooie Lady Macbeth: meedogenloos kan ze zijn, verleidelijk ook en drammerig als een kind. Maar over de gehele linie ontbreekt humor, licht en lucht. Het nonchalante flegma van Van Klaveren kan dat niet verhelpen, dat laat eerder koud. Majd Mardo is ondertussen een gedroomde puber-Macbeth: soms stug, soms vurig, en steeds knap variërend tussen kwaad, gekrenkt en gekweld. Zijn lenige tekstbehandeling maakt dat Shakespeares zware zinnen ogenschijnlijk alledaags maar o zo doeltreffend zijn.