Je moet Schweine opleiden

Het Nederlandse voetbal telt niet meer mee in Europa. Niet zo vreemd, vinden jeugdtrainers in België en Duitsland. Zij vertellen wat misgaat in de ooit geroemde opleiding. „Je moet durven veranderen.”

De training van de Feyenoord jeugd-A1. De Nederlandse voetbaltrainers zouden te veel focussen op techniek, te weinig op mentaliteit. Foto Robert Vos

Het Amsterdamse publiek op de banken, ‘we’ hebben er weer een, zo’n brutale buitenspeler met een individuele actie. De Duitse Ajax-aankoop Armin Younes scoort schitterend in de topper tegen PSV. Pareltje? „Younes had bij ons problemen”, vertelt Roland Virkus, hoofd jeugdopleiding bij Borussia Mönchengladbach, de club waar de 22-jarige aanvaller opgroeide. Dus feliciteerde Virkus het talent met de transfer naar Ajax. „Nederland is het beste land waar je in Europa kunt spelen als je niet sterk bent in de omschakeling.”

Oranje hoort niet meer tot de beste 24 landen van Europa, clubs spelen internationaal allang geen rol meer. Nederland heeft de aansluiting gemist bij de moderne ontwikkelingen in het voetbal, zegt Virkus. „De Nederlandse opleiding verkeert in een crisis”. Virkus is sinds acht jaar eindverantwoordelijk voor de talenten van de Duitse topclub net over de grens. „Vroeger zag ik zes of zeven goede spelers in jullie jeugdteams. Nu vraag ik me af hoeveel er nog in Duitsland op topniveau zouden kunnen spelen. Eerlijk gezegd denk ik niet veel.”

Jean Kindermans, hoofd opleidingen bij RSC Anderlecht,vindt het spelconcept „steriel en naïef”. „Jullie zijn fel gehecht aan een 4-3-3-systeem en een gedegen opbouw van achteruit. Maar als je geen goede opbouwers hebt, bouw dan niet eindeloos op! Ik denk dat er in de opleiding van trainers, in Zeist, een beetje te eng wordt gekeken.”

Lang was het Nederlandse voetbal een voorbeeld voor Duitse en Belgische opleiders. Ook op clubniveau. „Ik heb nog stage gelopen bij Ajax”, vertelt Kindermans. Virkus keek in de Amsterdamse keuken. „Ajax heeft zoveel spelers opgeleid voor de internationale top.” Inmiddels gelden Anderlecht en Gladbach zelf als kraamkamer van talent.

Juist van een crisis kun je sterker worden, zegt Kindermans, in de jaren tachtig speler bij Anderlecht. „Mag ik de allergrootste citeren? ‘Elk nadeel heb z’n voordeel.’ Wanneer leer je iets bij? In minder leuke momenten. Dat hebben jullie nu in Nederland. Dan is het een kwestie van lessen trekken.” Ook volgens Virkus is dit het moment voor Nederland voor verandering. „Je moet dingen ter discussie durven stellen en bereid zijn eventueel je bewustzijn te veranderen. ”

Nederland is naar binnen gekeerd

Waar Duitsland en België kennis haalden uit het buitenland, blijft Nederland nu naar binnen gekeerd. „Jullie weten alles al”, zegt Virkus. „Wij zijn ook niet zo arrogant om nu te zeggen dat we in Duitsland alles beter weten. Holland is in de technische opleiding top, de Italianen hebben tactisch goede dingen, Duitsers zijn fysiek en mentaal goed. Je moet durven de opleiding van trainers aan te passen, de vaklui op sommige onderdelen misschien ook eens uit het buitenland halen.”

Zo heeft Borussia Mönchengladbach onlangs de zoon aangesteld van Marcel Lucassen, een Nederlander die jarenlang de techniektraining vormgaf bij de Duitse voetbalbond DFB. Maar Duitse trainers in Nederland? Virkus: „Er is weinig contact. Nederlanders willen niet veel van ons. We hebben met Gladbach alleen goed contact met PSV. We spelen met alle jeugdteams twee keer per jaar tegen elkaar.” En?

Nederland is stil blijven staan

„Vroeger hadden we geen kans, nu is dat bijna omgekeerd. Ik zie in hun teams altijd elf technisch uitstekende voetballers. Wij hebben daar zes van, maar nemen er bewust vijf Schweine bij, die fysiek ijzersterk zijn en een pure winnaarsmentaliteit hebben. Mentaliteit kun je niet trainen, maar je kunt er wel op selecteren.”

Op dit terrein is Nederland stil blijven staan, vindt Virkus. „Kijk in Europa: de Engelsen en de Duitsers zijn technisch verbeterd zonder hun mentaliteit te verliezen. Het wordt tijd dat jullie het voetbal meerdimensionaal gaan zien. Als een symbiose van technische vaardigheden, mentaliteit, de fysieke component, en dit alles gepaard met spelvreugde.”

Virkus vertelt over de indoortoernooien die de Duitse jeugd in de winter speelt. Ajax en PSV worden daarvoor ook gevraagd, maar slaan die uitnodigingen steevast af. „Ze willen alleen komen als er zaalvoetbal wordt gespeeld, zonder fysiek contact. Daar doen wij niet aan.”

Nederland kent maar één systeem

Moet de jeugd spelen volgens het systeem van het eerste elftal? Nog zo’n stokpaardje van de Hollandse School dat Virkus doorprikt. „Ons idee is flexibele spelers op te leiden, zodat ze met alle situaties kunnen omgaan. Ze moeten 4-4-2 kunnen spelen, net zo makkelijk als 4-3-3 of 4-1-4-1. In Nederland zijn ze vergeten dingen uit te proberen.”

Kindermans, wiens zoon Jonathan bij RKC Waalwijk speelt, leidt bij Anderlecht daarom liever allrounders op dan pure specialisten. „In het voetbal van de toekomst zullen spelers, trainers en systeem zich constant moeten aanpassen aan situaties in een wedstrijd. Als ik ‘eng’ ben opgeleid, zoals buitenspelers die met de hakken op de lijn moeten staan of een jongen die alleen linksback kan spelen, kan ik straks niet meer mee in het topvoetbal. In de opleiding moet je naar individuele ontwikkeling kijken: techniek, inzicht, fysieke kwaliteit. Spelers die daarin uitblinken, kunnen op veel posities spelen.”

Nederland verkoopt zijn jeugd te vroeg

Anderlecht oefent met z’n jeugdteams nog graag tegen Feyenoord, dat eind september in het blad FIFA Weekly nog werd geprezen om zijn opleiding. „Daar krijgen onze spelers meer weerstand dan in eigen land”, stelt Kindermans, die de opleiding bij de Nederlandse topclubs nog steeds goed vindt. De grootste bedreiging is volgens hem voor landen als België en Nederland dat talenten op steeds jongere leeftijd worden weggehaald door Engelse clubs. „Blijven we dit accepteren of gaan we als kleine clubs, met onder meer Ajax, de rug krommen en zaken aankaarten? Waarom tolereren wij kinderprostitutie?”

Duitse clubs hebben geen last van de Engelse aantrekkingskracht. Virkus: „De opleiding is bij ons zo goed dat talenten inzien dat ze hier de meeste kans hebben om uiteindelijk te slagen.” Gladbach stelt vanaf de jongste jeugd psychologische begeleiding ter beschikking voor spelers en hun ouders. Er is een internaat voor buitenlandse spelers, en de club speelt in op de zware overgang van jeugd naar profs met een talententeam onder 23 jaar.

Anderlecht pronkt met het Purple Talentsysteem. Jonge spelers gaan normaal naar school en krijgen hun 540 trainingsminuten in de week deels in individuele modules tussen de lessen door. Wie de top niet haalt, is goed voorbereid op een maatschappelijke carrière.

Er is in het jeugdvoetbal niet één waarheid, nuanceert Kindermans. „Tot voor drie jaar gold Barcelona als voorbeeld. Maar haal Messi weg en je hebt een heel ander verhaal. ”

Van de beste ingrediënten heeft Nederland nog altijd veel, stelt Kindermans. „De infrastructuur in Nederland is bij de meeste clubs een acht, waar wij een zes scoren. Ik ben jaloers op jullie. Een amateurclub heeft vijf, zes velden, kunstgras, een cafetaria, mooie kleedkamers.

Het verval van het Nederlandse voetbal? Kindermans heeft nog hoop. „Ik denk dat het een momentopname is.” Ook Virkus moedigt zijn buren aan: „In een klein land is alles makkelijker te structureren. Durf te veranderen en Nederland kan weer jarenlang leidend zijn.”