Integriteit gaat ook bij de politie niet vanzelf

Op de vraag ‘Hoe corrupt is de politie?’ onlangs op de voorpagina kwam binnenin geen echt antwoord. Wat ook vrijwel onmogelijk is. Corruptie komt voor bij de héle overheid – bij departementen, gemeenten, provincies, waterschappen, overal. Om maar te zwijgen van bedrijven en burgers. Dat varieert van Volkswagen (valsheid in geschrifte) en de Fifa (omkoping) tot postbestellers die bankpasjes uit de post vissen voor oplichters. Of aannemers die uw dakkapel best ‘zonder BTW’ op zaterdag willen plaatsen. En dat vindt u dan een goed idee. Het scheelt toch, nietwaar?

Onlangs begreep ik dat de totale BTW-inkomsten in de Europese Unie zo’n 900 miljard bedragen. Dat zou 60 tot 120 miljard méér kunnen zijn als echt alles werd afgedragen. Sommige landen, zoals Italië en Griekenland hebben een BTW-gat van 34% (Nederland 4%). Dat is grotendeels de wereld van oogje toe en mondje dicht. We geven elkaar de ruimte en verwachten een wederdienst retour. Corruptie is het ruilen van prestaties – binnen relaties.

Het is de ambtenaar die zijn functie exploiteert voor eigen belang, niet de agent die thuis klappen geeft. Onlangs zat ik in de rechtszaal te kijken naar twee werkmeesters van de reclassering die stevig geld vroegen om een oogje dicht te doen. Even de lijst afvinken, incasseren en klaar is kees: taakstraf voldaan. Het laat zien waarom corruptie riskant is – je moet klanten werven. Althans, het moet bekend zijn dat je ergens voor ‘open staat’.

Sinds kort kennen we dus de rechercheur uit Weert die criminele motorbendes mee liet lezen in de politiecomputers. Collega Haenen citeerde een strafadvocaat die ‘hoogst geheime politiestukken’ bij zijn cliënten zag. Dat leek geen zuivere koffie. Uit een vroeg onderzoek van de criminoloog Fijnaut (1985 -‘90) blijkt dat politiemensen die lucratieve, georganiseerde criminele handel bestrijden het meest kwetsbaar zijn. Denk aan illegaal gokken, verdovende middelen, vrouwen, wapens, afval. Er is veel geld beschikbaar en er is behoefte aan rust en dus aan het afkopen of het medeplichtig maken van de ambtenaar.

Is dit een groot of een klein probleem in de Nationale politie? Vorig jaar ontsloeg de politie 80 man wegens ‘plichtsverzuim’ en kregen er 12 voorwaardelijk ontslag. Tegen 1 op de 3 agenten tegen wie een onderzoek wordt ingesteld, treft de politie maatregelen, De laatste vijf jaar wordt tegen 2% van de 65.000 medewerkers een onderzoek ingesteld, zo zegt de politie. Dat zou dus neerkomen op jaarlijks 1.300 man, van wie dan op 433 wat ernstigs aan te merken is. Ontslag is een van de mogelijkheden. Schorsing, terugplaatsing, geen promotie; ook dat kan.

Plichtsverzuim is nog geen corruptie: strafontslag is er dus geen graadmeter voor. Tachtig man (deels voorwaardelijk) ontslagen zegt wel iets over gebrek aan integriteit. De meeste politiemensen in deze categorie hebben gestolen, van een ander of van de baas. Privé getankt met het politiepasje, bijvoorbeeld, of geld of drugs uit de kluis met in beslag genomen voorwerpen. Dat betrof 27 man. Het lekken van politie-informatie om zakelijke of privé redenen is daarna de grootste categorie, met 22 man. Dat komt al dichter in de buurt van corruptie. Oneerlijkheid in de vorm van fraude ten nadele van de politiekas. Of valse reisdeclaraties en urenadministratie, het oplichten van de verzekering of de belasting: 15 man. Rijden onder invloed: 12 man. Geweld of zedendelicten, in de privésfeer of tegen het publiek: 14 man. ‘Herhaald loonbeslag’, dus financieel in het ongerede: 15 man. Dan blijven er 32 ontslagen politiemensen over om ‘diverse andere redenen’ en vijf die de eer aan zichzelf hielden en vrijwillig vertrokken.

Het krantenarchief geeft een indicatie van de redenen. Dreigen met het dienstwapen tijdens een bijbaan, geweld tegen of ontucht met verdachten. Drugsgebruik in diensttijd, plezierritjes met dienstauto’s. Boetes zelf incasseren en daarna vergokken. Politie-informatie wordt vaak gekocht door privédetectivebureaus. Soms door media. Dat zijn allemaal ernstige incidenten. Maar ‘corrupt’ kun je alleen individuen bij de politie noemen.