Er is meer tussen hemel en aarde dan wetenschap

Slechts één ding in de werkkamer van de biochemicus professor Bloemendal aan de Nijmeegse Radboud Universiteit herinnerde aan zijn dubbelleven. Een foto uit 1996 toen hij als Joods Oppervoorzanger van prins Bernhard een Zilveren Anjer kreeg voor de instandhouding en verbreiding van het Amsterdamse chazzanoet. Hij legde die kunst van de Joodse voorzanger, de chazan, vast in een boek en op vele plaatopnamen. In zijn lofrede zei prins Bernhard: „Wat uit een zee van bittere tranen is gered, staat nu in bloei.”

Hans Bloemendal, in de nacht van 7 op 8 oktober op 92-jarige leeftijd overleden, was internationaal gevierd als wetenschapper èn als voorzanger. Hij was een man van tradities, orthodox, gehoorzaamde streng de wetten van Mozes en liep op de sabbat naar de synagoge. Na zijn afscheid als professor werkte hij nog vele jaren door in Nijmegen. „Mag ik over één ding opscheppen? Ik heb 77 promovendi begeleid”, zei hij eens in deze krant. Uiteindelijk werden het er ruim 80.

Ook als voorzanger in Amsterdam was hij sinds 1949 niet weg te denken. Hij kreeg de eretitel ‘Oppervoorzanger’ en zou in de synagoge aan het Jacob Obrechtplein zestig jaar lang zijn rol vervullen bij de sabbatvieringen. Met het pendelen tussen de destijds expliciet katholieke Nijmeegse Universiteit en zijn religieuze rol in het na de oorlog gedecimeerde joodse geloofsleven had hij geen enkele moeite.

Bloemendal was geboren in het Duitse Fulda en kwam daar veel in aanraking met het katholicisme, hij woonde soms zelfs de mis bij. In de oorlog was hij ondergedoken in Alphen aan den Rijn. Zijn Nederlandse vader, Duitse moeder en zus kwamen om in Sobibor. In Fulda zong hij al in de synagoge als jongenssopraan, in Amsterdam kreeg hij zijn opleiding als tenor van zangers Herman Schey, Corrie Bijster en Bodi Rapp.

Als wetenschapper verwierf Bloemendal onder meer faam met in Nature gepubliceerd onderzoek naar de eigenschappen en de structuur van ooglenzen, waarvoor tien jaar lang een miljoen kalverogen werden bekeken. Geloof en wetenschap zag Bloemendal strikt gescheiden. „Wetenschap is zoeken naar bewijzen, geloof is onbewijsbaar. Er is meer tussen hemel en aarde dan wetenschap.”

Op zijn cd Kedushah klinkt Bloemendal als een Italiaanse tenor, met verglijdende noten, glissandi omhoog. „Dat horen Joden graag, bij hen gaan geloof en esthetiek samen. De voorzanger moet aansprekende kwaliteiten hebben, de goddelijke gebeden moeten zo mooi mogelijk klinken.”