Eeuwige underdog op nummer 1

Voor het eerst sinds mensenheugenis trekt België met een ambitieus doel naar een eindtoernooi: Europees kampioen worden. Voor deze generatie is het nu of nooit.

Foto Geert Vanden Wijngaert/AP Photo

Het moet voor voetballiefhebbers in Madrid, Rio, Buenos Aires of Berlijn toch even schrikken zijn geweest: niet hun land, maar het kleine België voert vanaf 5 november de FIFA-ranking aan als beste voetballand ter wereld. In het Koning Boudewijnstadion werd de nieuwe status afgelopen dinsdagavond, na de 3-1 zege tegen Israël, gevierd met snoeiharde elektronische dansmuziek (van Dimitri Vegas & Like Mike) en magnumflessen Jupiler, twee dingen die in het buitenland tot voor kort veel sneller met België werden geassocieerd dan wervelend voetbal. Een volgepakt stadion ging uit de bol onder leiding van captain Vincent Kompany, die zich voor de gelegenheid ontpopte tot ceremoniemeester.

Het contrast met acht jaar geleden kon niet groter zijn. In 2007 zakte het land weg naar plaats 71 op de ranking, nadat het zich niet wist te plaatsen voor het Europese eindtoernooi in Zwitserland en Oostenrijk van 2008. De sfeer op de halflege tribunes was er naar. Tot vijf jaar geleden kwam België niet in de buurt van de eerste vijftig voetballanden.

Maar sindsdien maakte het een steile opmars, met een vlotte kwalificatie voor het WK in Brazilië van 2014 en nu weer voor het EK. Het was in 1984 dat de Belgen zich voor het laatst voor een EK hadden geplaatst, net toevallig ook de laatste keer dat Oranje er niet bij was. In 2000 nam België wel deel als co-organisator, en had het de bedenkelijke eer als eerste gastland ooit niet voorbij de poulefase te komen.

De droefenis van weleer is omgeslagen in lichte euforie. Belgen zijn de afgelopen jaren trots geworden op hun voetbalelftal en betalen vlotjes 50 tot 75 euro voor de thuiswedstrijden van de Duivels. Niet erg verwonderlijk, want België beschikt over een uitzonderlijke generatie voetbaltalenten.

Harde werkers

België stond jarenlang bekend als een team dat het moest hebben van het collectief, een goede organisatie en counteren. Duivels waren harde werkers van het genre Eric Gerets, zelden grote natuurtalenten. België was de underdog die verraste met een finaleplaats op het EK van 1980 en vierde werd op het WK van 1986 in Mexico. Maar als er al eens een Belgische international naar het buitenland vertrok, dan was het naar teams als Parma, Derby County of Mönchengladbach. Zelfs Enzo Scifo, misschien wel de meest getalenteerde van vorige generaties, maakte het nooit in de absolute top.

Maar anno 2015 oogt de selectie van de Duivels als een sterrenensemble. Belgen zijn bepalend in hun teams, en dat zijn niet langer de kneusjes van de competitie. Doelman Thibaut Courtois en dribbelwonder Eden Hazard (Chelsea), verdediger Vincent Kompany en spelverdeler Kevin De Bruyne (Manchester City), regelneef Radja Nainggolan (AS Roma), het zijn maar enkele van de toppers. Afgelopen dinsdag was de selectie van de Duivels 322,8 miljoen euro waard. Daarmee is België ook nummer 1 in het lijstje duurste ploegen ter wereld.

En toch is niet alles rozengeur en maneschijn in voetballand België. Vooral bondscoach Marc Wilmots is herhaaldelijk het mikpunt van kritiek. Een goede psycholoog die er doorgaans in slaagt iedereen tevreden te houden, dat wel, maar een belabberde coach, volgens vele analisten. Zij zoeken tevergeefs naar een tactiek en de enkele Rode Duivel die al eens zijn ongenoegen durft te uiten, klaagt over saaie oefeningen en hoogst onduidelijke richtlijnen.

De kritiek kwam voor het eerst bovendrijven tijdens het WK vorig jaar, waar België meer slechte dan goede wedstrijden speelde en kansloos werd uitgeschakeld door Argentinië. Dat er bijvoorbeeld niet op standaardsituaties werd geoefend, kon er bij de specialisten niet in.

Het vaak matige spel werd tijdens de afgelopen kwalificatieronde nog opvallender. De Rode Duivels speelden zelden of nooit dominant en de vedetten, die schitteren in hun clubelftallen, leken soms op vakantie. België kon in twee wedstrijden niet scoren tegen Wales en haalde een punt tegen het team dat slechts één echte ster telt: Gareth Bale van Real Madrid.

Ondanks de weelde aan talenten heeft België ook een spitsenprobleem. Romelu Lukaku scoorde niet tijdens de voorbereiding, andere spitsen zijn vaak geblesseerd (Christian Benteke) of zitten bij hun team op de bank (Divock Origi). Het gevaar komt bij België van de middenvelders. Marouane Fellaini was topscorer met vijf goals en afgelopen dinsdag werden de goals tegen Israël niet toevallig gescoord door het trio Mertens-De Bruyne-Hazard.

Naast de kritiek op het povere spel werd de voetbalbond ook nog eens het toneel van een machtsstrijd. Steven Martens, de voormalige topman van de Vlaamse tennisbond, stapte begin dit jaar op als secretaris-generaal van de voetbalbond. Hij had in vier jaar tijd de oude, logge bond omgevormd tot een modern bedrijf en was met slimme marketingacties mede verantwoordelijk voor het enthousiasme rond de ploeg. Maar de financiën bleken een puinhoop en Martens zag zich verplicht ontslag te nemen. Ondanks een lucratieve deelname aan het WK bleek de voetbalbond toch 200.000 euro verlies te hebben gemaakt.

Ongewone status

Met oefeninterlands tegen Italië en Spanje hoopt België zijn ongewone status van beste voetballand ter wereld de komende maanden te bevestigen. Voor het eerst spreken voetballers en begeleiders hun ambitie uit: Europees kampioen worden. Dat is nieuw voor de eeuwige underdog.

De voetbalanalisten zijn het er grotendeels over eens: ondanks de bondscoach is het nu of nooit voor deze generatie. De supporters zelf moeten nog even wennen aan die nieuwe bravoure. Slechts 3,7 procent van de Belgen gelooft in een Europese titel.