In Passau is registreren een illusie 

In grensstad zorgt een vrijwilliger voor hereniging van een vluchtelingenechtpaar. „Mooiste wat ik heb meegemaakt.”

De politie in Passau vangt de asielzoekers op nadat zij de grens met Oostenrijk zijn gepasseerd. Foto Matthias Schrader/AP

Op het perron van het station in Passau staan doodvermoeide asielzoekers. „Een speciale trein moet ze over een uur verder brengen naar Noordrijn-Westfalen”, zegt Andrea, met tien anderen vrijwilligster bij het station in het uiterste zuiden van Duitsland aan de Oostenrijkse grens.

Elke avond komen nieuwe asielzoekers, die snel worden doorgesluisd naar elders. Wolfgang en Peter houden de moed erin. Wolfgang: „Als je je afvraagt hoelang dit gaat duren, word je gek.” Peter: „Vorige week zag ik een moeder met haar zoontje, huilend én lachend. De vader verderop. Hij was eerder gevlucht en woont hier in de buurt. Ik heb met de politie overlegd. De man had een verblijfsstatus. Zo mocht de moeder met haar twee kinderen met hem mee. Ze hadden elkaar anderhalf jaar niet gezien. Het mooiste wat ik heb meegemaakt.” Andrea:

„Een zege op de bureaucratie.”

Zij verzorgt al een maand asielzoekers die dagelijks bij duizenden uit Oostenrijk het station van Passau binnenrollen

Het is de eerste stad op een van de twee hoofdroutes die asielzoekers nemen op weg naar Duitsland. De andere route loopt via München. De Beierse politiek staat al twee maanden op haar kop. CSU-premier Horst Seehofer ging op oorlogspad, toen kanselier Angela Merkel (CDU) besloot asielzoekers op te nemen die in Hongarije in het nauw raakten.

Hij zei dagelijks dat Merkel een fout had gemaakt die de partij nog lang zou heugen. En dreigde met uitroepen van de noodtoestand en het sluiten van de grens – waartoe hij niet bevoegd is. En dreigde met een klacht voor het Constitutioneel Gerechtshof omdat Merkel de in de Grondwet vastgelegde handelingsbekwaamheid van de 'vrijstaat' Beieren zou beknotten.

Vorig weekeinde ging hij akkoord met een troostprijs: aan de Duitse grens zouden zogeheten transitzones moeten komen. Daarbinnen zou de ‘luchthavenprocedure’ van kracht zijn: asielzoekers worden via een snelle procedure geschift in ‘kansrijk’ en ‘kansarm’. Mensen die hun paspoort hebben weggegooid, of vervalst, of die uit ‘veilige landen’ komen, worden binnen een paar dagen teruggestuurd. Zo is het idee.

Peter Altmaier, chef Bundeskanzleramt en coördinator van het Duitse asielbeleid, verdedigt de transitzones als een methode orde aan te brengen in de asielprocedure. Volgens Merkel lossen transitzones „niet alle problemen op”. De vrijwilligers in Passau geloven niet in transitzones. „Allemaal geklets”, zegt Andrea. „Borreltafelpraat”, vindt Wolfgang. Peter: „De term ‘veilige landen’ is code voor de Balkan. Ik heb hier nog geen Balkanvluchteling gezien. De CSU wil alleen afschrikken.”

Bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers van de federale politie een paar straten verderop slaat woordvoerder Frank Koller de ogen ten hemel. Hij heeft net uitgelegd dat de politie hier in een permanente noodsituatie verkeert omdat dagelijks vijfduizend mensen de grens oversteken; 40 procent komt per trein, de anderen lopen de grens over. Oostenrijk levert de asielzoekers per bus vlak voor de grens af – de chauffeurs willen niet gearresteerd worden voor mensensmokkel. Het is een praktijk die tot strubbelingen leidt tussen beide landen.

De asielzoekers worden opgevangen in een registratiecentrum in Passau. Foto Kerstin Joensson/AP

In Passau moeten dagelijks 600 agenten de stroom in goede banen leiden. Naar Duits recht zijn asielzoekers die illegaal de grens overgestoken, schuldig. Ze worden in voorlopige hechtenis genomen. „Van een afstandje ziet het er misschien ordelijk uit”, zegt Koller, wijzend naar een oude machinehal vol hekken en stretchers waar tientallen asielzoekers rondhangen. „Chaos, we weten niets over deze mensen. Als het niet te druk is, nemen we een vingerafdruk af om te controleren of mensen gezocht worden. Echt registreren kost een uur per persoon. Gisteren kwamen op een dag 6.700 mensen aan. En we weten niet of de stroom ’s winters minder wordt. Hier registreren is een illusie.”

Transitzones vindt Koller een slecht idee. „Nieuwe wetgeving moet je beoordelen op twee aspecten: leidt de wet tot beoogd doel? Is de regeling uitvoerbaar? Die zones functioneren alleen als de grens hermetisch is gesloten. En hoe treed je op tegen asielzoekers die de transitzone uit willen? De politie moet dan geweld gebruiken. Welke politicus wil verantwoordelijk zijn voor inzetten van waterkanonnen tegen gezinnen?”

Er wordt een middenweg gevonden, denkt socioloog Alf Mintzel, die standaardwerken over de CSU schreef. „De CSU ziet zich als programmatische avant-garde van de unie met de CDU. Het conflict Seehofer-Merkel is scherp, maar er dreigt geen breuk. Een vrij normaal rollenspel.”

Maar de standvastige houding die Merkel aan de dag legt, is volgens Mintzel wel uitzonderlijk. Ze maakte naam als pragmatisch politicus, zonder grote visioenen over de inrichting van de samenleving. „Nu heeft ze zich vastgelegd op het thema Europa als waardengemeenschap. Het gaat haar om vrijheid, mensenrechten, scheiding van kerk en staat, de rol van Turkije. Een brisant complex. En je ziet nu haar populariteit voor het eerst afnemen. We maken hier misschien het begin van het einde van deze bondskanselier mee.”

Lees verder: