‘Nederland heeft in Europa het duurste vorstenhuis’  

Dat zei Alexander Pechtold (D66) tijdens het debat over de Koninklijk Huis-begroting.

Foto ANP / Jerry Lampen

De aanleiding

Financieel gezien niet de zwaarste maar politiek en vooral publicitair gezien wel de gevoeligste begroting die in de Tweede Kamer wordt behandeld, is die over het koninklijk huis. Boek I, om precies te zijn, van de Rijksbegroting 2016: De Koning. Woensdagavond moest premier Rutte zich verantwoorden voor de stijging van de kosten voor de Oranjes met een half miljoen euro, tot 40,6 miljoen komend jaar. Los van de salarisstijging voor koning Willem-Alexander, koningin Maxima en prinses Beatrix – zij krijgen er gezamenlijk 82.000 euro bij volgend jaar – was er veel discussie over de aanleg van een nieuwe telefooncentrale voor de Oranjes (750.000 euro) en vooral de jaarlijkse onderhoudskosten voor het koninklijke zeiljacht De Groene Draeck (gestegen naar 95.000 euro).

Het sentiment tegen de almaar oplopende kosten voor het koningshuis begint in het parlement te keren. Zo bleek ook uit de moties die werden ingediend. Het gegeven dat de Oranjes geen belasting betalen wordt niet langer door alle partijen gedragen. Om zijn kritiek te stutten poneerde D66-leider Alexander Pechtold in het debat herhaaldelijk de stelling: „Wij hebben het duurste vorstenhuis van Europa.”

Waar is het op gebaseerd?

In juli 2012 was het ineens internationaal nieuws: ‘Dutch royal family overtake Britain’s as most expensive in Europe’, kopte de Britse krant The Telegraph. De nieuwswebsite van RTL had de nationale primeur: ‘Nederland heeft duurste koningshuis West-Europa’. De Oranjes zouden in 2012 het Rijk 39,4 miljoen euro kosten, terwijl de begroting voor de Britse monarchie dat jaar zakte van omgerekend 45,6 miljoen naar 38,2 miljoen euro. Het lijstje met de ‘7 duurste koningshuizen’ zweeft nog steeds over internet. Bron van de rekensom was het „zesde onderzoeksrapport” van de Vlaming Herman Matthijs, hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit Gent.

En, klopt het?

Professor Matthijs houdt zijn koninklijke database bij. Hij publiceert, sinds 2006 al, elk jaar een overzicht van de kosten van alle acht Europese vorstenhuizen. Alleen de laatste jaren was er minder aandacht voor. Wel op IJsland, want daar verscheen Matthijs’ rapport dit jaar nog in het IJslandse wetenschappelijke tijdschrift Jökull Journal. Daar staat opmerkelijk genoeg het Verenigd Koninkrijk bóven Nederland, met 46,2 miljoen euro voor de Windsors.

Nadere lezing leert dat dát Britse bedrag niet meer geldig is. Sinds 2012 moet het Britse vorstenhuis immers zelf de broek ophouden. De jaarlijkse kosten worden sindsdien gedekt door 15 procent uit de winst van het vermogen van koningin Elisabeth en haar familie, the Crown Estate. Die opbrengst was vorig jaar 36,1 miljoen pond (49 miljoen euro). Alleen prins Philip, de prins-gemaal, krijgt nog een staatstoelage van 350.000 pond.

Het VK om die reden niet meegeteld, staat Nederland inderdaad nog altijd bovenaan, met 39,9 miljoen. Volgend jaar stijgt dat dus naar 40,6 miljoen. In het overzicht van alle ‘officiële’, dat wil zeggen gepubliceerde rijksuitgaven voor Europese vorstenhuizen wordt Nederland gevolgd door België (38,7 miljoen) en Noorwegen (34,4 miljoen).

Matthijs geeft wat kanttekeningen bij zijn lijst. „In België kan ik de beveiligingskosten meerekenen, in Nederland niet.” Voor het overige is Nederland in zijn ogen tamelijk transparant over de kosten van het koningshuis. Dat in tegenstelling tot Spanje. De Bourbons staan met 7,7 miljoen ongeloofwaardig onderaan. „Ik kom zelf niet verder, maar begrijp uit de media dat de totale uitgaven van het Spaanse huis oplopen tot wel 80 miljoen.” Maar de Spaanse begroting verantwoordt maar 7,7 miljoen.

Conclusie

Hoewel de koninklijke begroting in Spanje nog uitermate schimmig is, beoordelen we de stelling als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt