Een boekhouding met 45 ‘actieplannen’

Interne documenten bevestigen dat financieel beheer bij de spoorbeheerder ernstig tekortschiet

Staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur en Milieu, PvdA) tijdens het debat over ProRail, 29 september. FOTO ANP/BART MAAT

Alle geruststellende woorden van staatssecretaris Mansveld (Infrastructuur en Milieu, PvdA) kunnen niet verhullen dat het goed mis is met het financiële beheer van spoorbeheerder ProRail.

Kijk alleen al naar het ‘Overzicht verbeteraanpak financiële beheersing ProRail’ dat de tijdelijke directeur Financiën vorige week heeft opgesteld op verzoek van de raad van commissarissen. Verdeeld over vijf ‘verbeterthema’s’ noemt de directeur maar liefst 45 ‘actieplannen’ die nodig zijn om de boekhouding op orde te krijgen. Zo’n waslijst aan maatregelen hoort meer bij een bedrijf dat vanaf nul moet worden opgebouwd dan bij een organisatie die al twintig jaar zelfstandig is. In 1995 werd ProRail afgesplitst van NS.

Sinds gisteravond kan iedereen meekijken in de financiële organisatie van ProRail. Gedwongen door de Tweede Kamer stuurde Mansveld, vlak voor het reces, een tiental interne stukken naar de Kamer. Nadat een debat over ProRail eind september na middernacht strandde in een mist van managementjargon van Mansveld besloot de Kamer tot een schorsing en het opvragen van feiten en cijfers. De openbaarmaking van de stukken is pijnlijk voor Mansveld, ProRail en accountant EY.

Eén cruciaal document ontbreekt in het pakket. De ‘management letter’ van eind 2014, waarin EY tussentijds tekortkomingen rapporteert aan de top van ProRail, zit er niet bij, ondanks een toezegging in het Kamerdebat. EY heeft de brief bij hoge uitzondering naar het ministerie gestuurd, maar Mansveld laat hem alleen vertrouwelijk aan de Kamer lezen. Het is nu aan de Kamer om openbaarheid al dan niet af te dwingen.

De vrijgegeven documenten wijzen niet op fraude of op onoplosbare tekorten. De Inspectie der Rijksfinanciën (IRF) relativeert de ‘budgetspanning’ van 475 miljoen euro die tussen 2018 en 2028 wordt verwacht. Immers: er is nog tijd voor maatregelen om dat tekort te voorkomen en tot en met 2028 is er in totaal 17 miljard euro beschikbaar voor onderhoud en vervanging van het spoor.

Wél verontrustend is hoe interne en externe controleurs de financiële administratie van ProRail kwalificeren. De tijdelijke directeur Financiën: „De problematiek is complex en weerbarstig gebleken en vergt continue aandacht.” De IRF: „Wij komen tot de conclusie dat extra aandacht voor het financieel beheer onontbeerlijk is en de komende tijd nog veel inspanningen van ProRail én meer stringente aandacht van IenM vergt.” Aandeelhouder Mansveld wil nu twee aandeelhoudersvergaderingen per jaar, en voortaan is ze er zelf bij.

Een belangrijke oorzaak voor de falende boekhouding is de onrust van de afgelopen jaren in de top van ProRail, schrijven accountant EY en de vorige zomer aangetreden president-commissaris Hans Alders. De huidige tijdelijk financieel directeur begon in april, nadat zijn tijdelijke voorganger de boel flink had opgeschud met twee alarmerende rapportages.

Alders sluit een van zijn brieven aan Mansveld nogal cryptisch af. Hij wil graag goede nieuwe directeuren aanstellen, maar „de randvoorwaarden maken dat niet tot een eenvoudige opgave”. Bedoelt hij dat het salaris te laag is om goede mensen aan te trekken? Of heeft de reputatie van ProRail zo veel schade opgelopen dat niemand wil?

Op 27 oktober wordt het Kamerdebat over ProRail voortgezet. Een dag later verschijnt het Fyra-rapport. Geen leuke week voor Mansveld.