In beeld

De weergaloze opkomst van de dwergplaneet Pluto

Dit is het jaar van de dwergplaneet Pluto. 85 jaar lang was het een klein lichtje aan de rand van het zonnestelsel, maar op 14 juli schoot de NASA-sonde New Horizons erlangs, met 15 km/s, vijftien keer sneller dan een geweerkogel. Sindsdien kijken astronomen met grote ogen naar de fotos die de sonde terugzendt. Zoveel variatie in het landschap! Bergen! Vlaktes zonder kraters! Allemaal volkomen onverwacht. Vrijdag 16 oktober zijn de eerste wetenschappelijke analyses gepubliceerd. Pluto leek altijd onbelangrijk: klein (2.500 km doorsnee) en ver weg (bijna 6 miljard km van de zon, 40 keer zo ver als de aarde). En toen er steeds meer bijna even grote ijsballen in zulke verre banen om de zon werden ontdekt, is Pluto zelfs de status van planeet ontnomen. Sinds 2006 is hij dwergplaneet. Dwergplaneet zal hij wel blijven, maar voortaan wel in het centrum van de wetenschappelijke belangstelling.
In 1930 vergeleek de 23 jaar oude Amerikaanse astronoom Clyde Tombaugh twee hemelfoto’s, op zoek naar een verschil dat op een bewegende planeet kon duiden. Zo ontdekte hij Pluto. Foto Lowell Observatory Archives
Met de Hubble Ruimtetelescoop werd in 2006 ontdekt dat Pluto naast Charon nóg twee maantjes had: Nix and Hydra. Foto NASA, ESA, H. Weaver (JHU/APL), A. Stern (SwRI)
New Horizons in de montagehal, niet lang voor de lancering in januari 2006. De sonde deed er bijna 10 jaar over om Pluto te bereiken Foto NASA
Nog ruim een maand reizen: zo zien Pluto en zijn maan Charon er uit vanaf 46 miljoen kilometer. Foto NASA / JHUAPL / SwRI / Björn Jónsson / Emily Lakdawalla
Drie dagen voor aankomst: zo zag New Horizons Pluto van bijna 2 miljoen kilometer afstand. Foto NASA/JHUAPL/SwRI
Op weg naar Pluto. Dit is een combinatie van twee aparte foto’s van Pluto en zijn grote maan, maar ze zijn wel zo bewerkt dat de kleuren en de afstanden precies kloppen. Foto NASA/JHUAPL/SwRI
Vlak voordat New Horizons langs Pluto schoot kwam hij langs Pluto’s grote maan Charon (doorsnede: 1.214 km). De vreemde rode vlakte op de pool wordt de Vlek van Mordor genoemd, naar Saurons Rijk uit de verhalen van J.R.R. Tolkien. Foto NASA / JHUAPL / SwRI
Dit zal de beroemdste Pluto-foto blijven, de eerste die New Horizons met zijn kleine radiozendertje terugstuurde. De kleuren zijn in de bewerking overdreven, om de verschillen in textuur beter te zien. Het ‘Hart’ van de planeet (Sputnik Planum) is een ijsvlakte, die wegvloeit naar het noorden. Foto NASA / JHUAPL / SwRI
Dit overzicht van Pluto is ongeveer 1800 km breed. De vlakte wordt Sputnik Planum genoemd, naar de eerste (Russische) kunstmaan. Het kratergebied vooraan wordt Cthulhu Regio genoemd, naar een doodenge watergod uit verhalen van H.P Lovecraft. Foto NASA/JHUAPL/SwRI
De Rug van de Hel, zo worden deze vreemde bergen genoemd: Tartarus Dorsa. Een naam passend bij een planeet die naar de god van de onderwereld is genoemd. Het gebied op de foto in 500 km breed, de kleinste zichtbare details iets groter dan een kilometer. Foto NASA/JHUAPL/SwRI
Dit zicht op Pluto is ongeveer 350 km breed en laat de wonderlijk grote landschapsvariëteit van de dwergplaneet zien: donker oud gebied vol kraters, licht nieuw gevormd terrein, grote bergen en vreemde duin-achtige richels. Foto NASA/JHUAPL/SwRI
Deze foto is 120 km breed, de kleinste details zijn 250 meter groot. We kijken naar twee ijsbergen in een ijsvlakte. Foto NASA/JHUAPL/SwRI
Een laatste blik op Pluto, met tegenlicht. De dunne atmosfeer op Pluto is - net als op veel andere planeten en manen - blauw, omdat er heel kleine deeltjes in rondzweven. Op Pluto is dat tholine. Dezelfde stof, die ontstaat onder invloed van ultraviolet licht uit onder meer methaan en stikstof, zorgt op het oppervlak voor de rode kleuring. Foto NASA/JHUAPL/SwRI