Schelden tegen het verkeer in

Het programma dat op NPO2 de plaats van Man Bijt Hond heeft ingenomen heet Binnenste Buiten (KRO-NCRV) en heeft een heel ander karakter. Het is een soort van magazine over duurzaam eten en wonen, en de mooiste natuurgebieden: niet slecht, maar een beetje tuttig en duidelijk niet bedoeld voor liefhebbers van volkse paradijsvogels.

Er is wel een echte opvolger in de maak, die Jan Rijdt Rond gaat heten. In een rode Cadillac rijdt een team van Jannen door het land, op zoek naar verhalen. Maar ook die moeten „aansluiten bij de belevingswereld van jongeren in de doelgroep (20-34 jaar).”

Voor een wat oudere belevingswereld moeten we ons eerder richten op RTL4. Zo werd in de eerste aflevering van Nederland in de Auto een nieuw realityduo gelanceerd dat het wel eens ver zou kunnen schoppen: Henk en Riekie. Hij is een 89-jarige gepensioneerde kraanmachinist, die al twaalf en een half jaar een LAT onderhoudt met de iets jongere Riekie. Al bij de eerste kennismaking had Henk „een stuk intuïtie dat er een stuk communicatie was.”

In plat Amsterdams kibbelt het stel tijdens de ritjes door de stad die hun lust en hun leven zijn. Henk gaat nogal eens tegen het eenrichtingsverkeer in en als de tegenligger dan niet snel genoeg ruimte maakt, dan is de bestuurder uiteraard een „boerenlul”.

Het is een beetje vreemd format. We zien allerlei mensen die in de auto met elkaar praten. De wagens zijn geprepareerd met een camera voor en achter, en eentje die naar buiten kijkt. We horen veel over blind dates, katten die een spuitje gaan krijgen en familieleden in de gevangenis, maar we zien weinig dat zich in de werkelijkheid buiten de intimiteit van de auto afspeelt.

Het lijkt dus een beetje op de klassieker Taxi, maar dan wel door de commerciële molen gehaald. De muziek stopt geen moment, ook niet als de personages aan het woord zijn. De tussentitels van het type „Henk en Riekie gaan een haring happen in Amsterdam” worden ten overvloede ook hardop voorgelezen door een vrouwenstem.

Er is nog iets merkwaardigs aan de hand met Nederland in de Auto. Met uitzondering van Henk en Riekie, die als een rode draad door de hele aflevering lopen en altijd amusant blijven, is voor de meeste personages een rit uitgezocht die potentieel drama oplevert. Met toeval heeft het weinig te maken als net die laatste rit van de zieke kat naar de dierenarts gefilmd wordt. Of de tocht met dertien andere kleine huisdieren naar de chihuahuabingo, met een prijzenpakket dat aansluit op de belevingswereld van de chihuahua.

De mensen in beeld lijken zich ook nogal bewust van de aanwezigheid van de camera en ze zeggen in de montage precies wat je verwachten zou. Ik zou niet durven beweren dat we naar acteurs in een vorm van scripted reality kijken, maar we zijn ook geen vlieg op de muur die spontaan onverwachte gebeurtenissen registreert.

Dat schuurt een beetje in de kijkervaring. Als er meegezongen wordt met een Nederlandstalige hit van een piratenzender, waarbij een pakje sigaretten als microfoon dienst doet, dan kunnen we niet uitsluiten dat dit op suggestie van de redactie gebeurt.

Henk en Riekie overleven deze bezwaren moeiteloos. Ze zouden zich niet eens laten sturen, door geen enkel verkeersbord of televisiemaker.

We zullen het duo met doodsverachting in het verkeer nog vele malen zien terugkeren, ook in fragmenten in DWDD, Pauw en RTL Late Night. Een eigen spin-off valt niet uit te sluiten, bij leven en welzijn.

Wel roept ook dit succesnummer ongemakkelijke vragen op. Waarom kijken we zo graag naar mensen die onverstandige en gevaarlijke dingen doen? Omdat we onszelf dan superieur kunnen voelen, want wij rijden misschien wel eens door een rood licht, maar toch nooit dwars tegen het verkeer in. Ze zijn een gevaar op de weg, die oudjes.

Maar die vragen zou je moeten stellen bij al het amusement dat, zelfs met de beste bedoelingen, inzoomt op de grappige tekortkomingen van hoogbejaarden, laaggeletterden, ‘undateables’ en mensen met het syndroom van Down.

Ze leveren vaak verrassende televisie op en SynDROOM (RTL4) met Johnny de Mol is vanavond de gedoodverfde favoriet voor de Gouden Televizier-Ring. Maar zelfs als ik er om moet lachen, heb ik voortdurend het gevoel dat de televisie een voyeur van me probeert te maken, tegen wil en dank.