Omroepwoorden

De Tweede Kamer stemde deze week in met een nieuwe Mediawet. De hervorming van Hilversum, per 1 januari 2016, is weer dichterbij. Een nieuwe stap richting de ontzuiling van het bestel. Eerste Hulp bij Omroepdiscussies.

#

2.42-omroep - religieuze of levensbeschouwelijke omroep, genoemd naar artikel 2.42 van de Mediawet 2008. Voorheen 49f-omroepen. Het omroepbestel kent tot 1 januari 2016 zeven 2.42-omroepen: IKON/ZvK (protestant), RKK (katholiek), Joodse Omroep, HUMAN (humanistisch), OHM (hindoe), BOS (boeddhistisch) en Moslim Omroep. Zij maken een half tot anderhalf uur tv per week, en ruim een uur tot vijf uur radio. Vanaf 2016 verdwijnen deze kleine omroepen en nemen de grote omroepen de religieuze en levensbeschouwelijke programmering over.

Aa

Aspirant-omroep - zelf een omroep beginnen? Verzamel 50.000 leden en je hebt een aspirant-omroep. Per 1 januari zijn er drie: Powned, WNL en HUMAN. Om een volwaardige omroep te worden zijn 150.000 leden genoeg. Als het ministerie van OCW - en de adviescolleges Commissariaat voor de Media en Raad voor Cultuur - je een waardevolle aanwinst vinden voor het bestel, dan krijg je een licentie.

Bb

Bezuinigingen - de landelijke publieke omroep krijgt subsidie van het ministerie van OCW. Vorig jaar ontving Hilversum 734 miljoen euro. Dat is het overgrote deel van de mediabegroting. Maar dat bedrag neemt af. Het mediabudget (in 2013: 892 miljoen euro) is per 2013 stapsgewijs omlaag gegaan. De bezuinigingen op het totale mediabudget zijn 201 miljoen euro. De Rijksoverheid bezuinigt onder meer op: de landelijke publieke omroep (-128 miljoen), de Wereldomroep (naar het ministerie van Buitenlandse Zaken, -46 miljoen) en het Muziekcentrum van de Omroep (-17 miljoen door opheffing van twee ensembles). Dat was onder het kabinet Rutte-I. Rutte-II bezuinigt vanaf 2017 nog eens 50 miljoen extra op het mediabudget. Dat geld komt van de levensbeschouwelijke omroepen, de regionale media en het Mediafonds dat wordt opgeheven.

Boston Consulting Group - ook wel: BCG. Adviesbureau dat veel werkt bij de publieke omroep. BCG onderzocht in 2011 hoe efficiënt de omroepen werken (rapport). BCG concludeerde dat met een aantal maatregelen de bezuinigingen van het kabinet de programmering redelijk overeind kon blijven. In 2013 deed BCG onderzoek naar alternatieve inkomstenbronnen voor de omroepen (rapport). De publieke omroepen moeten bezuinigen maar mogen van het kabinet wel meer zelf proberen te verdienen. Eigenlijk brengt alleen meer reclame substantieel meer budget binnen, aldus BCG. Meer commercials is echter tegen de zin van de politiek, de kijkers en de omroep zelf.

Buitenproducent - dit is niet een producent die graag in de open lucht werkt, maar een televisieproductiebedrijf dat onafhankelijk is. Dat wil zeggen: onafhankelijk van een publieke of commerciële omroep. Nederland kent enkele grote buitenproducenten die internationaal succesvol zijn, zoals Endemol (nu Endemol Shine Group), Eyeworks (nu Warner Bros) en Talpa (nu onderdeel van ITV). Kleinere partijen zijn onder meer IDtv, Tuvalu, BlazHofski (SPELLING CHECKEN) en Sky High. Buitenproducenten zouden in de nieuwe Mediawet gemakkelijker hun programma’s op tv moeten krijgen.

Cc

Catch up - zie uitgesteld kijken

Commissariaat voor de Media - de scheidsrechter van Hilversum. Het Commissariaat controleert of de omroepen zich houden aan de Mediawet, of ze hun financiën op orde hebben, of ze het dienstbaarheidsverbod niet overtreden. Daarnaast heeft het Commissariaat allerlei aanpalende taken zoals de controle op de vaste boekenprijs en het toewijzen van uitzendlicenties aan lokale omroepen. Zie cvdm.nl.

Concessiebeleidsplan (CBP) - rapport waarin de NPO schrijft wat het de komende jaren wil gaan doen en welke kanalen (tv-netten, radiozenders en websites) het daarvoor nodig heeft. Een concessieperiode beslaat meestal vijf jaar. Medio 2015 heeft de NPO het CBP voor 2016-2020 (pdf) opgesteld.

Dd

Dienstbaarheidsverbod - belangrijk onderdeel van de Mediawet. Een publieke omroep mag niet dienstbaar zijn aan het maken van winst door derden. Overheidssubsidie (belastinggeld) mag niet worden gebruikt ten behoeve van commerciële partijen. Zo mag een uitgever niet profiteren van de redactionele inspanningen van een actualiteitenrubriek. Evenmin mag een supermarkt geen voordeel ondervinden van een programma als Heel Holland Bakt. Het Commissariaat voor de Media controleert streng op dit verbod. Het dienstbaarheidsverbod staat soms haaks op de pogingen van (regionale) publieke media om samen te werken met kranten. Zie ook sluikreclame.

Ff

Facilitair bedrijf - partijen die zorgen voor de technische faciliteiten in Hilversum. Denk aan de studio’s, de verbindingen, reportagewagens, et cetera. Veel ondernemingen in deze sector zijn voortgekomen uit het facilitair bedrijf van de publieke omroep, voorheen het Nederlands Omroepproduktie Bedrijf (NOB). Bekende bedrijven: United (voorheen United Broadcast Facilities), DutchView en Ericsson.

Gg

Geld-op-schema - manier van financieren van programma’s op de publieke omroep. Per tv-net en radiozender stelt de NPO een uitzendschema op met genre, kijkcijferdoelen en het vergoeding die een omroep krijgt als zijn idee wordt uitgevoerd in dat betreffende slot. Zie ook programmeermodel.

Genrecoördinator - nieuwe functionaris bij de NPO die zou moeten zorgen voor een betere samenwerking tussen de omroepen en de NPO binnen een bepaald genre. De coördinator mocht geen hoofdredacteur worden genoemd, zoals de Raad voor Cultuur voorstelde. De NPO begint met één genrecoördinator, op het gebied van drama en documentaire. ,,Weinig ambitieus”, noemde staatssecretaris Dekker (Media, VVD) tijdens het mediadebat op 8 en 9 oktober 2015.

Hh

Hillywood - bijnaam van Hilversum; samentrekking van Hilversum en Hollywood in een poging het Mediapark enige glitter en glamour te geven. Handige touroperators organiseren bustochtjes over het omroepcomplex.

Hilversum - vestigingsplaats van de meeste publieke en commerciële omroepen in Nederland. En de toeleverende industrie, zoals buitenproducenten en facilitaire bedrijven. SBS en enkele in Nederland kleinere commerciële omroepen zitten in Amsterdam. De publieke omroep zou in Hilversum zitten omdat de huishoudster van omroeppionier Willem Vogt, een van de oprichters van de AVRO, niet wilde verhuizen.

Ll

Lokale omroep - naast de landelijke en de regionale omroep telt Nederland ook 275 lokale radio- en tv-omroepen. Die waren altijd georganiseerd per gemeente, maar de laatste tijd krijgen ook meer streekomroepen, die zich richten op een aantal gemeenten, een uitzendvergunning. De lokale omroepen krijgen geld van de gemeente. De omroepen zouden minimaal 1,30 euro per huishouden (‘per wooneenheid’) moeten krijgen, maar lang niet alle gemeenten houden zich aan die afspraak. De Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland (OLON) zegt dat die 1,30 euro een harde afspraak is, maar veel gemeente beschouwen dat geld niet als voor de omroep geoormerkt budget. Lokale omroepen voeren regelmatig rechtszaken om hun ‘rechtmatige’ subsidie te krijgen.

Mm

Mediabesluit - nadere uitwerking van de Mediawet. Het Mediabesluit is een Algemene Maatregel van Bestuur. Relevant voor de gewone kijker, omdat in het Mediabesluit staat aangegeven welke (sport)evenementen op een openbaar net te zien moeten zijn. Dat zijn onder meer de samenvattingen van de eredivisie, WK’s en EK’s schaatsen, de Elfstedentocht et cetera. Van de Olympische Spelen moet ‘gedeeltelijke rechtstreekse verslaggeving’ zijn, minimumduur 6 uur per dag. Belangirjk, omdat het IOC de uitzendrechten van de Spelen heeft verkocht aan Discovery. Het Amerikaanse concern betaalt 1,3 miljard euro voor de rechten van de Zomerspelen van 2020 en 2024 en de Winterspelen van 2018 en 2022.

Mediawet - de huidige wet die de regelgeving beschrijft voor omroepen en programma’s is de Mediawet 2008. Die bevat onder meer bepalingen voor publieke mediadiensten, commerciële mediadiensten, bescherming van kinderen, belangrijke evenementen, gebruik van omroepnetwerken en handhaving door het Commissariaat voor de Media (toelichting Rijksoverheid.nl). Het kabinet wil voor 1 januari 2016 de Mediawet vernieuwen (wetsvoorstel 34.264), met name om het bestel ,,toekomstbestendig” te maken. Op 13 oktober 2015 stemde de Tweede Kamer voor de nieuwe wet. Op EersteKamer.nl staat een planning van het wetsgevingsproces.

Nn

Nederlandse Publieke Omroep - ook: NPO. Overkoepelende organisatie van de publieke omroepen. De raad van bestuur, voorzitter Henk Hagoort en Shula Rijxman, staan bovenaan de Hilversumse piramide. Onder hen staat de tv-directeur, Frans Klein, en nog drie directeuren (radio, techniek, geld). Daaronder staan weer de negen net- en zendermanagers - die de programmaschema’s maken. De NPO verzorgt veel centrale diensten voor de omroepen. Onder de nieuwe Mediawet krijgen Hagoort c.s. meer macht binnen het bestel.

Netmanager - functionaris binnen de NPO die verantwoordelijk is voor de programmering van een televisienet of een radiozender. Er zijn netmanagers voor NPO 1, NPO 2 en NPO 3/Zapp/Zappelin. Zendermanagers zijn er voor NPO Radio 1/Radio 5 avond, Radio 2/Radio 5 overdag, 3FM/FunX en Radio 4.

NPO Plus - betaalde dienst van de publieke omroep voor het online kijken van tv-programma’s. Een uitgebreide versie van Uitzending Gemist. Het aanbod op NPO Plus gaat verder terug, heeft een betere kwaliteit en is vrij van reclame. De NPO vraagt onder meer een vergoeding aan gebruikers om de rechten van derden te kunnen afkopen.

Pp

Prestatieovereenkomst - serie afspraken tussen de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen over de prestaties van de publieke omroep (pdf). Zo moet de omroep onder meer voldoende jonge kijkers en luisteraars trekken en genoeg Nederlanders met een niet-westerse achtergrond bedienen. De NPO slaagt op bijna alle punten; alleen trekt men al jaren niet genoeg jongeren en allochtonen.

Programmaversterkingsbudget - deel van het budget dat de NPO ontvangt van het ministerie van OCW, maar niet rechtstreeks doorsluist naar de omroepen. Het geld is beschikbaar voor programma’s. Wie inschrijft op een slot, dat wil zeggen een voorstel doet om een bepaald programma te gaan maken, en dat slot ‘wint’, krijgt het geld. De verhouding tussen budget dat gegarandeerd naar de omroepen gaat en het programmaversterkingsbudget was 70/30. In de nieuwe Mediawet wordt dat 50/50.

Programmeermodel - in het seizoen 2006/2007 voerde de publieke omroep een nieuwe manier in om de uitzendschema’s te maken. Nederland 1, 2 en 3 kregen een eigen kleur, los van de individuele omroepen. Nederland 1 (nu NPO 1) werd de populaire familiezender met kijkcijferhits als Boer Zoekt Vrouw en het eredivisievoetbal. Nederland 2 (NPO 2) werd de zender voor verdieping en Nederland 3 (NPO 3) moest met wat meer experimentele programma’s de jongere kijker aanspreken. Het programmeermodel kende ook de entree van de netmanager. Deze man of vrouw, die rapporteert aan de directeur tv van de NPO, verzorgt de programmering van een tv-net (of radiozender). In overleg met de omroepen stelt zo’n manager een schema samen met blokken - een periode per dag. Dit wordt ook wel de geld-op-schema-systematiek genoemd. Nu nog twee keer per jaar, maar NPO-directeur tv Frans Klein (ex-VARA) wil dat meer keer per seizoen doen om sneller te kunnen inspelen op trends, de wensen van het publiek en successen of mislukkingen.

Publieke mediadienst - dure naam voor een publieke omroep, onder meer gehanteerd door de Europe Commissie. De nieuwe term is technisch-neutraal en moet duidelijk maken dat het niet uit maakt of de publieke omroep op tv, radio of online actief is. De Europese Commissie werkt nu aan een herziening van de mediarichtlijn, de vernieuwde Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten.

Rr

Raad voor Cultuur - adviesorgaan van het kabinet, onder meer op het gebied van media. De Raad voor Cultuur schreef onder meer het rapport De tijd staat open met een visie op de toekomst van de publieke omroep. De Raad, onder voorzitterschap van oud-omroepman Joop Daalmeijer, geeft ook advies over aspirant-omroepen.

Regionale omroep - het omroepbestel kent dertien regionale omroepen. Elke provincie kent één omroep, Zuid-Holland heeft er twee: RTV Noord (Groningen), Omrop Fryslân, RTV Drenthe, RTV Oost, Omroep Gelderland, RTV Utrecht, Omroep Flevoland, RTV N-H, RTV West, RTV Rijnmond, Omroep Zeeland, Omroep Brabant, L1 (Limburg). Twee adviesorganen, de Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad, hebben vorige week in een rapport bepleit ook in de provincie Noord-Holland twee regionale omroepen in te stellen. De verschillen tussen het meer landelijke noorden van de provincie en het sterk verstedelijkte zuidelijk deel zouden te groot zijn voor één omroep. De Amsterdamse lokale omroep AT5 zou dan de regio-omroep voor Noord-Holland-Zuid moeten worden. Dat advies gaat overigens in tegen de wensen van staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD). Hij wil juist minder regionale omroepen. Dekker wil de zendmachtiging voor regionale radio- en tv-omroep geven aan een centraal orgaan, de Nederlandse Regionale Omroep (NPO).

Ss

Slot - ook: programmaslot of uitzendslot. Plek in het uitzendschema van een bepaald programma; met tijd.

Tt

Thuisnet - van 1990 tot het 2006 hadden omroepen hun ‘thuisnet’. VARA, NPS/NTR en VPRO deelden bijvoorbeeld Nederland 3. Het gezamenlijke kantoorpand op het Mediapark in Hilversum, aan het Wim T. Schippersplein is een fysieke getuige van dat thuisnetmodel. Dat model was niet de meest succesvolle inrichting van de publieke zenders. De commerciële zenders RTL en SBS groeiden, de publieke omroep marginaliseerde. De introductie van het programmeermodel in het seizoen 2006/2007 bracht daar verandering in. Nederland 1, 2 en 3 kregen een eigen kleur, los van de individuele omroepen.

Uu

Uitgesteld kijken - kijken van een televisieprogramma of een andere vorm van video op een ander dan het tijdstip werd uitgezonden. Vooral later, vandaar uitgesteld. Meestal via internet, op een pc/laptop, smartphone of tabletcomputer. Zie ook video-on-demand.

Uitzendschema - ook: programmaschema of blokkenschema. Een overzicht per tv-net of radiozender van de uit te zenden programma’s. Bijvoorbeeld: zondag NPO 1; 19.00 uur NOS Studio Sport; 19.55 uur STER; 20.00 uur NOS Achteruurjournaal; 20.20 uur Boer Zoekt Vrouw (KRO-NCRV).

Vv

Video-on-demand - ook wel: vod. Tv op afroep. De kijker kijkt een film, een serie of een ander programma waar, wanneer en hoe het hen uitkomt. In Nederland zijn diverse vod-diensten beschikbaar: van de omroepen (NPO Gemist, RTL XL, Kijk van SBS), van distributeurs (Ziggo, KPN) en van een internationale partij als Netflix. De tv-industrie onderscheidt drie soorten video-on-demand, afhankelijk van wie de rekening betaalt: avod, svod en tvoid, betaald uit advertenties, subscriptions (abonnement) en transaction (pay per view, betaal per programma).

Voetbalrechten - uitzendrechten van topvoetbal, zoals de Eredivisie, de UEFA Champions League en EK’s en WK’s. Voetbal is een belangrijk instrument om kijkers te trekken. Zeker nu sport nog een van de weinige overgebleven genres is wat mensen live willen kijken. Net als grote talentenjachten bijvoorbeeld. Live kijken is belangrijk voor de advertentie-inkomsten.

Zz

Zendermanager - zie netmanager.