Moderne mensen trokken uit Afrika eerst naar China

Homo sapiens vertrok al 80.000 tot 120.000 jaar geleden uit Afrika, niet pas 65.000 jaar. De vondst van 47 tanden en kiezen in een Chinese grot zet de ‘Out of Africa’-theorie op zijn kop.

47 mensentanden uit China ondergraven het idee dat de moderne mens pas 65.000 jaar geleden uit Afrika trok. De tanden zijn minstens 80.000 jaar oud en zijn gevonden in een Chinese grot. Er lagen ook tanden van panda’s, hyena’s en reuzentapirs.

De tanden en kiezen zijn de oudste resten van Homo sapiens die buiten Afrika en het Midden-Oosten zijn gevonden, schrijft een team van voornamelijk Chinese en Spaanse wetenschappers vandaag in Nature. Hun conclusie is: mensen waagden zich al veel eerder dan 65.000 jaar geleden – misschien al 120.000 jaar geleden – buiten het Afrikaanse continent waar ze ontstonden.

De onderzoekers krijgen bijval van collega’s. „Opzienbarend”, vindt Michael Petraglia uit Oxford. Hij doet onderzoek aan sporen van Homo sapiens op het Arabisch schiereiland, in dezelfde periode. En ook Katerine Harvati, onderzoeker van sapiens-evolutie uit Tübingen, is enthousiast: „Dit is een opwindende en zorgvuldig gedateerde vondst.”

De moderne mensensoort Homo sapiens ontstond zo’n 200.000 jaar geleden in Afrika. Daar is iedereen het wel over eens. Maar waar en wanneer waagden mensen zich buiten Afrika?

De gangbare theorie is dat mensen 65.000 jaar geleden uit Afrika vertrokken en via een zuidelijke route, langs de Arabische kust, in Azië terecht kwamen. 50.000 jaar geleden bereikten mensen Australië en 40.000 jaar geleden kwamen ze aan in Europa.

Het bewijs voor de zuidelijke route uit Afrika is gestoeld op genetica: verschillende oude Aziatische volkeren hebben DNA-varianten in hun erfelijke code die 65.000 jaar geleden zijn ontstaan. Toen was het Arabische schiereiland al dor en droog. Mensen zouden daarom alleen langs de kustlijn van Arabië en India Azië kunnen hebben bereikt.

De tanden uit China vertellen een ander verhaal. Ze zijn van mensen die ver van de kust leefden, in een tijd die niet klopt met die zuidelijke migratieroute.

Chinese onderzoekers vonden de tanden in een grot in het zuiden van China. Het is onbekend hoe die daar terecht kwamen. Er lagen geen werktuigen in de buurt, dus in die grot leefden waarschijnlijk geen mensen. Misschien zijn de tanden naar binnen gespoeld, of hebben roofdieren ooit mensen de grot in gesleept. Botten uit die tijd worden in die grotten niet gevonden. Die zijn vergaan.

Een stalagmiet (een druipsteenpilaar) die direct bóven de laag groeide waarin de tanden gevonden zijn, is 80.000 jaar oud. Geoloog en archeoloog Mark Sier die werkt aan de universiteiten van Utrecht en Leiden koppelde die datering aan de fossiele tanden. Brokstukken van stalagmieten in de tandenlaag zelf zijn tussen de 120.000 en 550.000 jaar oud. Op basis van het type dierentanden dat de onderzoekers naast de tanden vonden, schatten ze dat de tanden niet ouder zijn dan 120.000 jaar. Ze lijken in elk geval sprekend op de tanden van de huidige mens, schrijven de onderzoekers.

Daarmee staat min of meer vast dat er 80.000 jaar geleden al moderne mensen in China leefden. De écht interessant vraag is nu: hoe kwamen ze daar?

„Iedereen heeft daar straks een mening over”, verwacht Mark Sier. „Verliet de mens Afrika één keer of meerdere keren? Dit gaat een leuke discussie worden.”

De kenners betrekken alvast hun stellingen. Katerine Harvati uit Tübingen houdt vast aan een zuidelijke strandroute Out of Africa. Maar Michael Petraglia uit Oxford voelt meer voor een landroute, dwars over het Arabisch schiereiland en door India.

Homo sapiens trok eerst ver oostwaarts.

Petraglia is er al langer van overtuigd dat de weg naar het oosten over land liep. In Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zijn stenen werktuigen gevonden van 100.000 tot 120.000 jaar oud. Ze lijken op de werktuigen die moderne mensen in Afrika maakten. „Maar omdat we nooit fossielen vonden, konden we niet hard maken dat Homo sapiens deze werktuigen maakte. Arabië en India zijn daarom altijd genegeerd. Onterecht natuurlijk.”

Bovendien: 130.000 tot 80.000 jaar geleden was het Arabisch schiereiland niet de dorre woestijn die het tegenwoordig is, maar een natte streek met savannes, bossen en graslanden, waar ook olifanten en nijlpaarden leefden.

De Chinese tandenschat roept ook vragen op over Europa. Want als moderne mensen 80.000 jaar geleden al in Zuid-Azië verschenen, waarom duurde het dan zo lang voordat ze naar Europa oprukten? De oudste sporen van Homo sapiens in Europa zijn zo’n 40.000 jaar oud.

Misschien hielden Europese Neanderthalers moderne mensen buiten de deur, opperen de Chinezen.

In een begeleidend commentaar in Nature geeft archeoloog Robin Dennell van de universiteit van Exeter een andere verklaring. De moderne mens is een jager van de warme savanne. Logisch dat ze eerst oostwaarts trokken en pas later naar het noorden, naar de ijskoude winters.