Column

In de VS breekt de macht van de radicale vleugel de Republikeinen op

Campagnes voor Amerikaanse presidentsverkiezingen maken soms een wat theatrale, om niet te zeggen potsierlijke indruk. Op de rest van de wereld, maar ook op veel Amerikanen. Dat begint met de kandidaten. Politici die hun sporen verdiend hebben en campagne voeren met een duidelijk programma, moeten het in de voorrondes nogal eens opnemen tegen debutanten, publiciteitszoekers en kandidaten die niet veel meer te zeggen hebben dan dat ze tegen ‘Washington’ zijn. Vooral als zo’n kandidaat het een tijdje goed doet in de peilingen, kan de gedachte beklemmend zijn dat hij of zij misschien de volgende president is van supermacht Amerika.

Deze keer is de opmerkelijkste outsider de Republikeinse miljardair, televisiester en vastgoedondernemer Donald Trump. Een man die geen programma heeft en, zoals correspondent Guus Valk in deze krant schreef, weinig vaststaande ideeën. Een man met een grote mond, zonder manieren, maar voorzien van een enorme campagnekas en een diepgewortelde drang om bij alles wat hij doet te winnen. Hij schoffeert niet alleen zijn rivalen, hij maakt hele bevolkingsgroepen zwart – zoals Mexicaanse immigranten, die drugshandelaren en verkrachters zouden zijn die door hun regering naar de VS zijn gestuurd. In de peilingen staat hij op kop.

De voorverkiezingen beginnen pas op 1 februari en het valt niet te zeggen wat er tegen die tijd van de populariteit van Trump resteert, laat staan of hij werkelijk de Republikeinse nominatie in de wacht kan slepen of zelfs het Witte Huis kan bereiken. Maar wat het hele fenomeen extra zorgelijk maakt, is dat zijn partij in staat van grote verwarring en stuurloosheid verkeert.

De Republikeinen hebben in beide huizen van het Congres de meerderheid, maar door hun verdeeldheid zijn ze niet goed in staat hun bijdrage te leveren aan het bestuur van het land. Na de zoveelste opstand van de radicale vleugel besloot de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, John Boehner, eind september af te treden. Hij had er genoeg van compromissen te moeten verdedigen tegen partijgenoten die elk compromis zien als een vorm van verraad. Geen wonder dat het moeilijk blijkt een opvolger te vinden – wat bedroevend is, want het gaat om een sleutelpositie in het Amerikaanse politieke systeem.

Zorgelijker dan de excentrieke kandidaten die zich in de strijd om het presidentschap mengen, zijn de structurele problemen in het Amerikaanse politieke stelsel. Zo is er het gebruik dat kiesdistricten zó vastgesteld kunnen worden dat gematigde kandidaten geen kans hebben. Het heeft geleid tot de onevenredig grote invloed van onbuigzame conservatieven. Dat breekt de eigen partij nu op.