Iedereen blij met GeenPeil. Toch?

Er komt een volksraadpleging over het associatieverdrag met Oekraïne. Iedereen blij? Premier Rutte mag het bij de Europese Top uitleggen.

Jan Roos op promotietour voor GeenPeil. Het burgerinitiatief heeft genoeg handtekeningen opgehaald om een raadplegend referendum aan te kunnen vragen over het associatieverdrag tussen Oekraïne en de Europese Unie. Foto Martijn Beekman / ANP

Het leek wel alsof iedereen blij was voor GeenPeil. Toen bleek dat het initiatief voor een raadgevend referendum genoeg handtekeningen had gehaald kwamen de felicitaties van alle kanten. Geert Wilders noemde het op Twitter „super”; Mark Rutte vond het „waanzinnig knap”. De PvdA liet weten er trots op te zijn „dat de PvdA mede-initiatiefnemer van dit nieuwe democratische instrument is”. Kees Verhoeven, Kamerlid van referendumpartij D66, riep ertoe op de volksraadpleging zo snel mogelijk te houden.

De felicitaties kwamen nadat de Kiesraad officieel vaststelde dat GeenPeil 427.939 geldige handtekeningen heeft opgehaald voor een referendum over het associatieverdrag met Oekraïne. Om het referendum te laten plaatsvinden moesten minstens 300.000 handtekeningen worden opgehaald. Een datum voor het referendum is nog niet bepaald, maar het moet in elk geval binnen een half jaar plaatsvinden. Als minstens dertig procent van het electoraat komt opdagen is de uitslag van het referendum geldig, en het is dan aan het kabinet om te beslissen hoe zwaar het die uitslag laat wegen.

Hoe enthousiast iedereen ook reageerde, voor de voorstanders van het associatieverdrag is dit referendum een lastige zaak. Mark Rutte zal morgen tijdens de top in Brussel weer wat uit te leggen hebben aan zijn bezorgde collega’s. Een deel van het verdrag kan op 1 januari ook zonder een Nederlands ‘ja’ voorlopig van kracht worden, maar sommige delen kunnen niet in werking treden voordat ook Nederland het verdrag heeft geratificeerd.

Om het electoraat te overtuigen moeten de voorstanders snel campagne gaan voeren, zegt Jan Goeijenbier. Hij leidde de regeringscampagne bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005 en heeft lessen getrokken uit de destijds geleden nederlaag. Voor aanvang van zijn campagne was 62 procent van de Nederlanders vóór de Grondwet, erna was 62 procent tegen, vertelt Goeijenbier. Er is dus het een en ander fout gegaan. „We begonnen tien weken voor het referendum. Dat was al te laat, want vanaf het moment dat de beslissing tot het referendum was genomen voerden de tegenstanders, de SP en de kleine christelijke partijen, al fel campagne.”

Een campagne voor het associatieverdrag moet een simpele, eerlijke boodschap vertellen die ook de nadelen van het verdrag benoemt, zegt Goeijenbier. Belangrijk hierbij is dat de kiezer niet wordt overladen met informatie, zoals in 2005. „Toen stuurden we pakketten naar mensen op ter grootte van een zaterdag-NRC.”

Ook belangrijk: de voorstanders moeten leiderschap tonen. In 2005 ging dat namelijk mis, vertelt Goeijenbier. „Er waren toen 128 Kamerleden vóór de Grondwet, dus je zou verwachten dat zij duidelijk voor hun standpunt zouden uitkomen. Maar in plaats daarvan waren ze bijna allemaal stil, uit angst voor kritiek van de kiezers. En het kabinet handelde ook krampachtig. Gerrit Zalm verdomde het bijvoorbeeld om foldertjes uit te delen, daar hield hij niet van. Zo wekte hij de indruk dat hij niet voor het kabinetsstandpunt wilde staan.” Allemaal enorm onhandig, vindt Goeijenbier: „Daardoor overheerste de superstaat-boodschap van de tegenstanders het debat.”

Tien jaar later ziet Kees Verhoeven het kabinet zo weer dezelfde fout maken als in 2005. „Als ik het kabinet zo zie, dan lijkt het met het referendum in zijn maag te zitten”, zegt hij. „En als je dan campagne gaat voeren, is het natuurlijk totaal niet overtuigend.”

Willem Frederik Holleeder (29 mei 1958) is de oudste zoon uit een gezin van vier. Hij groeide op in de Jordaan en leerde op de middelbare school Cor van Hout kennen. Samen waren ze betrokken bij de ontvoering van biermagnaat Freddy Heineken in 1983. Nadat Holleeder zijn celstraf had uitgezeten, werd hij in het midden van de jaren negentig weer actief in het Amsterdamse milieu. Met zijn jeugdvriend Van Hout raakte Holleeder in 1996 gebrouilleerd waarna hij steeds vaker werd gezien met Wim Endstra en John Mieremet. In 2007 werd Holleeder veroordeeld voor afpersing van Wim Endstra, Kees Houtman en een andere vastgoedhandelaar.

Freefighter Dino S. (7 december 1960) maakte in het begin van de jaren negentig zijn entree in het Amsterdamse milieu als portier. Hij werd veroordeeld tot doodslag nadat een klant van een discotheek in Volendam stierf als gevolg van een vechtpartij. Dino S. leerde Holleeder kennen via een gezamenlijk contact: Stanley Hillis, een voormalig bankrover die in 2011 is doodgeschoten. Volgens vastgoedbaron Wim Endstra trok Holleeder vanaf 2001 intensief op met Hillis en Dino S. Holleeder en Dino S. werden samen aangehouden op verdenking van verboden wapenbezit. In de zomer van 2005 ging de vriendschap tussen Holleeder en Dino S. kapot. Holleeder zou mensen hebben bedreigd in naam van Dino S. zonder dat hij daarvan op de hoogte was.

De moord op Wim Endstra leidde het eindspel in van een onderwereldoorlog die eind vorige eeuw was uitgebroken over het vermogen dat criminelen bij onderwereldbankier Endstra hadden gestald. Volgens justitie heeft Holleeder de moord op Endstra besteld bij Ziya G. en zouden Ali N. en Özgur C. hebben geholpen. De vermoedelijk schutter, de Rus Namik Abbasov, is in afwachting van zijn berechting in zijn cel overleden in 2012.

John Mieremet en zijn jeugdvriend Sam Klepper werden in de jaren negentig van de vorige eeuw gezien als leiders in de Amsterdamse onderwereld. Na de liquidatie van Klepper in 2000 raakten Holleeder en Mieremet goed bevriend. Die vriendschap spatte uit elkaar na een mislukte moordaanslag op Mieremet die volgens justitie werd besteld door Holleeder. Hij zit volgens justitie ook achter de liquidatie van Mieremet in 2005. Opmerkelijk detail is dat Ali N. in Thailand was op het moment dat Mieremet werd doodgeschoten.

Lang werd gedacht dat de moord op Cor van Hout het werk was van John Mieremet die al sinds 1996 in de clinch lag met Van Hout. Mieremet zou achter de mislukte liquidatiepogingen op Van Hout zitten die in 1996 en 2000 werden uitgevoerd. Volgens de zussen Holleeder was het echter Willem die de opdracht gaf voor de geslaagde liquidatie in 2003 van zijn zwager Cor, die een relatie had met Sonja Holleeder. Jesse R. zou de uitvoering hebben geregeld en schepte sinds die tijd op dat hij de ‘power’ van Holleeder achter zich had.

Voormalig bankrover en hasjhandelaar Kees Houtman zei ooit over Holleeder tegen de politie dat De Neus “twee lijken ruzie kon laten krijgen”. Houtman kreeg het in de zomer van 2004 aan de stok met Holleeder over een pandje dat Houtman had gekocht uit de boedel van Endstra. Houtman betaalde zijn afperser Holleeder een miljoen euro om het probleem uit de wereld te helpen, maar dat hielp niet. Uiteindelijk waren het Jesse R. en kroongetuige Peter la S. die Houtman voor zijn woning doodschoten in opdracht van Holleeder.

Thomas van der Bijl was een goede vriend van Cor van Hout en Kees Houtman. Na de ontvoering van Heineken hielp hij Van Hout en Holleeder ontsnappen naar Frankrijk en zou hij in Parijs een deel van het losgeld hebben begraven. Na de dood van Van Hout werd ook Van der Bijl naar eigen zeggen bedreigd en afgeperst door Holleeder. Nadat ook Houtman werd afgeperst door Holleeder legde Van der Bijl een aantal belastende verklaringen af over Holleeder. Dat zou verklaren waarom Van der Bijl werd doodgeschoten door twee moordenaars die werden aangestuurd door Fred R.