Honderd keer wereldberoemd

Kunst is natuurlijk geen wedstrijd. Toch kun je onderzoeken welke Nederlandse cultuurmakers de meeste invloed hebben in binnen- en buitenland hebben. We bekeken de prestaties en maakten met een deskundige jury de eerste NRC Cultuur Top 100.

Jarenlang was André Rieu de onbetwiste Flying Dutchman. Met zijn orkest vloog de Limburgse walskoning de wereld over, op tournees waarbij de concertreeksen van Madonna, Coldplay en Metallica wat betreft omzet soms verbleekten. De laatste jaren zijn er meer Nederlandse cultuurmakers die vliegtuig-in vliegtuig-uit stappen. Van architect Rem Koolhaas is wel gezegd dat hij meer tijd in de lucht doorbrengt dan op aarde. En hoeveel reportages zijn er niet gemaakt over Hollandse dj’s die een jongensdroom leven: met privéjet van Ibiza via Miami naar Hongkong, van de ene party naar de andere?

De tijd dat het vooral de schilders uit de Gouden Eeuw en Vincent van Gogh waren die het Hollandse culturele imago bepaalden, ligt ver achter ons. In hoeverre dat te danken is aan de overheid zal volgende maand blijken, als de uitkomsten worden gepubliceerd van een groot onderzoek naar het internationale cultuurbeleid. Vooruitlopend daarop presenteren wij de eerste NRC Cultuur Top 100, een ranglijst van de meest succesvolle Nederlandse culturele exporteurs over het jaar 2014.

Gewogen ranglijst

De Top 100 van 2014 is een gewogen ranglijst – een mix van autoriteit en invloed, van reputatie en verdiensten, van omzet en geloofwaardigheid.

De NRC-kunstredactie heeft, na raadpleging van het Mondriaan Fonds, het Fonds Podiumkunsten, Filmfonds en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, een kandidatenlijst opgesteld met namen van 140 cultuurmakers uit twaalf disciplines. Van alle kandidaten is uitgezocht wat in 2014 hun belangrijkste prestaties waren: hoe vaak ze in het buitenland hebben opgetreden of geëxposeerd, hoeveel bezoekers ze trokken, hoe vaak in buitenlandse media over hen is gepubliceerd, welke prijzen of onderscheidingen ze hebben gekregen, hoeveel omzet ze hadden.

Het duiden van de gegevens was de taak van een tienkoppige jury. Zij gaven punten aan dertig cultuurmakers die volgens hen in het buitenland vorig jaar het meeste tot de verbeelding spraken en het sterkste bijdroegen aan het beeld van Nederland Cultuurland.

Het land van de drie D’s

Klassieke muziek is de sector met de meeste vertegenwoordigers in de Top 100. Maar als we naar de top van de ranglijst kijken, dan is Nederland in het buitenland toch vooral het land van de drie D’s: dans, dance en design.

Drie cultuurmakers sprongen er bovenuit. Anton Corbijn, de nummer 3, is de enige die van alle juryleden punten kreeg. Niet alleen werd hij geroemd als een fotograaf die „de muziekfotografie opnieuw uitvond” (jurylid Peter Vantyghem), ook zijn werk als filmregisseur oogstte veel waardering: „Welke Nederlander regisseert er een film met George Clooney in de hoofdrol?” (Birgit Donker).

Drie juryleden wezen de nummer 2, het ‘nieuwe’ Rijksmuseum, als winnaar aan. „Sinds de heropening een van de beste musea ter wereld” (Ruth MacKenzie).

Toch was er één cultuurmaker die door de jury als winnaar van de eerste NRC Cultuur Top 100 werd aangewezen: architect Rem Koolhaas. Bijna alle juryleden noemden hem als een van de eersten op hun lijst met de belangrijkste culturele ambassadeurs van 2014.

De bewondering voor de man die in 2014 directeur was van de Architectuurbiënnale in Venetië is groot: „Zijn visie op hoe steden moeten functioneren overstijgt de architectuur” (Nanne Dekking). En: „Koolhaas is reclame voor Nederland. Zijn projecten stralen ongekende ambitie en wereldniveau uit” (Robin de Levita).

Een terechte winnaar, kortom. Aan de uitverkiezing is een prijs verbonden. Rem Koolhaas krijgt een dubbele advertentiepagina aangeboden, te besteden aan een maatschappelijke doel naar keuze.